دولت میتواند با اصلاح فرایندها موتور محرک بهرهوری کشور باشد
پایگاه خبری افق و اقتصاد-محمدصالح اولیاء رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران، با تأکید بر ضرورت اصلاح فرایندهای حکمرانی، گفت: دولت میتواند با چابکسازی ساختارها، سادهسازی فرایندها و اصلاح نظام برنامهریزی و بودجهریزی، موتور محرک بهرهوری کشور باشد.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد ؛ محمدصالح اولیاء، رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران، در نشست خبری با اصحاب رسانه، با اشاره بهضرورت توجه مدیریت سازمانی به رویکرد اکوسیستم در حوزه بهرهوری، اظهار کرد:
باور ما این است که بهرهوری مانند بسیاری از موضوعات فراگیر، دارای جنبههای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است و مجموعهای از بازیگران و عرصههای مشروع فعالیت در آن نقش دارند و میان آنها تعامل برقرار است.
سازمان ملی بهرهوری ایران نیز ادعای زیادی در این راستا ندارد و خود را بهعنوان یکی از بازیگران این اکوسیستم میشناسد، البته تلاش میکند در چارچوب محدودیتها و طراحیهایی که طبیعتاً میتواند انجام دهد، نقشآفرینی کند و مداخلاتی داشته باشد، اما جامعه مدنی، نهادهای دولتی و دیگر بازیگران نیز قطعاً تأثیرگذار هستند.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران با بیان اینکه مفهوم بهرهوری بسیار پیچیده است، گفت: این موضوع از نگاه فنی با مفاهیمی مانند ستاده و نهاده آغاز میشود، اما وقتی رگههای پیچیده اجتماعی و فرهنگی به آن اضافه میشود، موضوع گستردهتر و پیچیدهتر خواهد شد؛ اینکه فرهنگ درست مصرف کردن و فرهنگ استفاده صحیح را یاد بگیریم، مسئله را بسیار گستردهتر میکند.
ممکن است در نگاه اول، بهرهوری صرفاً یک موضوع فنی به نظر برسد، اما در این مدل مفهومی، عواملی مانند نظام سلامت، نظام آموزش، نظام نوآوری، زیرساختها، بازارهای کالا، بازار کار، شرایط نهادی کشور، نظام مالی و مجموعهای از عوامل دیگر در تعیین و ارتقای بهرهوری نقش دارند.
یکی از عواملی که در این مدل موردتوجه قرار گرفته، سرمایه اجتماعی است؛ موضوعی که شاید در نگاه اول ارتباط مستقیمی نداشته باشد، اما این روزها در کشور شاهد هستیم که ارتقای سرمایه اجتماعی و بهبود همبستگی تا چه اندازه میتواند در موفقیت برنامههایی که منجر به تابآوری کشور میشود، اثرگذار باشد.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران همچنین با اشاره به تکالیف پیشبینیشده در برنامهها گفت: بخشی از این تکالیف مربوط به سنجش بهرهوری خدمات و سنجش بهرهوری شرکتهای دولتی است.
همچنین در حوزه برنامههای ارتقا، تلاش شد با یک رویکرد جدید، برنامههای ارتقای بخشهای اقتصادی کشور و برنامه دستگاهها با همکاری خود آنها و با رویکردی نتیجهگرا طراحی شود تا مشخص باشد در نهایت چه خروجی حاصل خواهد شد و شاخصهای بهرهوری تا چه میزان ارتقا پیدا میکند.
در حال حاضر، بسیاری از برنامهها حتی در سطح استانی نیز در حال تدوین است که رویکردی کاملاً متفاوت دارد.
در بسیاری از استانها، خود استانها نقش اصلی را برعهده دارند و ما بیشتر نقش نظارتی و راهنمایی ایفا میکنیم و تلاش شده است با ابتکارات استانها و دستگاهها، برنامهها هم طراحی و هم اجرا شود.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران با اشاره به احکام پیشبینیشده در برنامه هفتم توسعه، اظهار کرد: در این برنامه تلاش شده است با ایجاد انگیزه کافی برای فعالان اقتصادی، بهویژه شرکتهای خصوصی، زمینه مشارکت آنها در ارتقای بهرهوری فراهم شود تا در صورت تحقق منافع حاصل از این اقدامات، کسانی که نقش دارند بتوانند از این منافع استفاده کنند.
احساس ما این است که با مکانیزمی که طراحی شده، انگیزه کافی برای انتقال بهرهوری هم در دستگاهها و هم در بخش خصوصی ایجاد خواهد شد، بهویژه در مباحثی که اکنون درباره انرژی مطرح است و چالش مهمی که باید از آن عبور کنیم و بهاصطلاح به تعادل برسیم.
در چند ماه اخیر، مجموعهای از گزارشهای سیاستی منتشر شده که به نظر ما میتواند برای اداره کشور راهگشا باشد.
یکی از مأموریتهای سازمان، تدوین گزارشهای سیاستی و کمک به سیاستگذاری برای دستگاههای سیاستگذار در مجلس و دولت است.
اگر احساس کنیم برخی رویکردها نیاز به اصلاح دارد و مطالعات ما نشان دهد که لازم است اصلاحاتی در روش حکمرانی کشور انجام شود، این را وظیفه خود میدانیم که بر اساس اطلاعات و تحلیلهای انجامشده، این موضوعات را پیگیری کنیم.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران تصریح کرد: چند گزارش در این زمینه منتشر شده یا در دست انتشار است.یکی از این گزارشها که به موضوع روز نیز مربوط میشود، تحلیل تجربیات دوران جنگ و سیاستهای آن دوره است.
رئیس سازمان ملی بهرهوری در ادامه گفت: با توجه به اینکه هر کسی از نگاه خودش همه چیز را به هر صورت مرتبط با بهرهوری میداند، طبیعتاً دامنه تکالیف و وظایف میتواند خیلی گسترده شود و عملاً سازمان از فضای مأموریتی خود خارج شود.
اولیاء ادامه داد: یکی از مأموریتها و استراتژیهایی که به آن رسیدیم، حساسسازی است.منظور از حساسسازی، هم حساسسازی جامعه، هم مدیران و هم سیاستمداران و سیاستگذاران است.
وی با اشاره به موضوع انرژی گفت: دیدگاه ما این است که باید این نقش حساسسازی را ایفا کنیم. طبیعتاً رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی نیز برای همین کار ایجاد شده و ما نخواستیم کارها را تکرار کنیم.
رئیس سازمان ملی بهرهوری افزود: معاونت سنجش، تحلیل و سیاستگذاری ما عمدتاً این نقش را بر عهده دارد که بر اساس دادههایی که جمعآوری و تحلیل میکند، راهبردها و سیاستهای پیشنهادی را به دولت ارائه دهد.
اولیاء با تأکید بر نقش مردم در مطالبهگری اظهار کرد: ما طبیعتاً میتوانیم از مردم انتظار داشته باشیم که از همه ما و از دولتمردان مطالبه کنند که به بهرهوری توجه شود.
انرژی نیز به همین صورت است؛ بهویژه اینکه امروز مسئله انرژی، اولویت اول کشور است و شرایط جنگ نیز این مسئله را نشان داد.
وی همچنین درباره میزان اتلاف انرژی در کشور گفت: محاسباتی انجام شد که بنده دیروز نیز در یک برنامه تلویزیونی به آن اشاره کردم.
فقط اتلاف انرژی در کشور حداقل 50 میلیارد دلار در سال ارزیابی میشود؛ برخی حتی تا 100 میلیارد دلار نیز اشاره کردهاند، هرچند محاسباتشان دقیق نیست. مهم، مقیاس این عدد است.
این میزان اتلاف، در حد بودجه کل کشور و بودجه دولت است.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران ادامه داد: در حوزه آب نیز همین وضعیت را داریم و در بخش مواد غذایی نیز سالانه حدود 30 میلیارد دلار اتلاف مواد غذایی در کشور وجود دارد.
اولیاء درباره تفکیک بخشهای مختلف اتلاف انرژی نیز گفت: زنجیره تولید، تأمین تا مصرف مشخص شده و سهم هر بخش نیز دقیقاً معلوم است؛ اینکه در نیروگاهها، انتقال و مصرف چه میزان اتلاف وجود دارد.
طبیعتاً بخشی از این مسئله نیز مربوط به مردم است، نباید سریعاً به سراغ بخش مصرف مردم برویم.
ضمن اینکه انتظار مشارکت ملی وجود دارد که در این شرایط سخت، همه کمک کنند و مصرف را کاهش دهند تا بتوانیم از این دوران عبور کنیم، اما نباید فراموش کنیم که همه ما در سایر بخشهای زنجیره نیز مسئول هستیم و فقط زنجیره آخر یعنی مصرف مردم مطرح نیست.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران با اشاره به وضعیت آب در کشور گفت: در موضوع آب، بعضاً بیش از 50 درصد آبی که تصفیه و آماده مصرف در بخش شرب و بهداشت میشود، در شبکهها هدر میرود.
اکنون مسئله ما حتی فراتر از بهرهوری است و ابتدا باید جلوی اتلاف گرفته شود، سپس به دنبال افزایش بهرهوری برویم.
البته بخشی که در اختیار مردم است، همان اتلاف در حوزه مصرف است که طبیعتاً رسیدگی به آن سریعتر امکانپذیر است. اما برخی برنامهها مانند اصلاح شبکهها، نیازمند بودجه قابل توجهی است، زیرا شبکهها فرسوده هستند.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران خاطرنشان کرد: متأسفانه بعضاً این موضوع پنهان میشود که بخشی از آب، اصطلاحاً آب بدون درآمد است؛ یعنی آبی که بدون ایجاد درآمد مصرف میشود.
در حوزه برق نیز همین وضعیت وجود دارد، البته همراه با مباحث فنی.
اولیاء در این بخش از سخنان خود تأکید کرد که برخی از این مسائل نیازمند سرمایهگذاری است و زمان بیشتری برای نتیجه دادن نیاز دارد.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران در ادامه در پاسخ به سؤالی درباره چالشهای مدیریت در کشور و موضوع نیروهای شرکتی، گفت: در این زمینه با تصمیمات سختی مواجه هستیم.
از یک سو مطالبه اجتماعی گستردهای درباره نیروهای شرکتی وجود دارد؛ نیروهایی که بعضاً بیش از 10 سال سابقه کار دارند و فشار اجتماعی زیادی نیز درباره تعیین وضعیت آنها مطرح است. مجلس، بهویژه کمیسیون اجتماعی، نیز بهشدت پیگیر این موضوع است.
از سوی دیگر، دغدغههایی درباره بزرگ شدن دولت و تأثیر آن بر بهرهوری دولت مطرح میشود. واقعاً اگر هرکسی در جایگاه تصمیمگیری قرار بگیرد، با این دوگانگی جدی مواجه خواهد شد؛ ازیکطرف مطالبات اجتماعی و از طرف دیگر ملاحظات بهرهوری.
وی ادامه داد: به نظر من، بخشی از علت اینکه نتوانستهایم برخی مسائل کشور را حل کنیم یا آنها را در وضعیت تعلیق و بلاتکلیفی نگه داشتهایم، همین است که نتوانستهایم تصمیمات منطقی بگیریم؛ آن هم با توجه به انواع فشارها و ملاحظاتی که در فرایند تصمیمگیری وجود دارد.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران تصریح کرد: باید فضای تصمیمگیری را درک کنیم؛ تصمیمگیری در چنین شرایطی کار سادهای نیست.
از موضع بهرهوری، نمیخواهم درباره نتیجه یا پاسخ نهایی مسئله تعیین وضعیت نیروها اظهارنظر کنم، زیرا این موضوع وظیفه سازمان ملی بهرهوری ایران نیست. ما در این مدت تلاش کردهایم بر وظایف خود متمرکز باشیم.
هر مسئلهای ممکن است ابعادی مرتبط با بهرهوری داشته باشد، اما قرار نیست سازمان ملی بهرهوری همه مسائل کشور را حل کند. باید مراقب باشیم حوزه کاری خود را بهدرستی دنبال کنیم و همان را درست انجام دهیم.
وی همچنین گفت: خوشبختانه تکلیفی درباره سنجش بهرهوری کارکنان دولت بر عهده ما گذاشته شده که با این موضوع نیز مرتبط است.
برخلاف تصوری که شاید بسیاری از مردم یا حتی برخی از ما داشته باشیم، بر اساس محاسباتی که همکاران ما طی بیش از 10 سال گذشته انجام دادهاند، بهرهوری کارکنان دولت به طور متوسط رشد 1.6 درصدی داشته است.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران ادامه داد: این گزارش بهتازگی آماده شده و هنوز بهصورت رسمی رونمایی نشده است.
بر اساس این محاسبات، وضعیت بهرهوری کارکنان دولت حداقل خیلی وخیم نبوده و رشد آن منفی نشده است؛ علیرغم تمام مباحثی که درباره انواع نیروها و شرایط استخدامی مطرح میشود.
البته این رشد بهرهوری تناسبی با افزایش حقوق کارکنان دولت نداشته است. وقتی ارقام را به قیمت ثابت محاسبه میکنیم، در واقع قدرت خرید کارکنان دولت کاهش پیدا کرده و انگار دستمزد کمتری به آنها پرداخت شده است.
شاید یکی از دلایل مثبت بودن رشد بهرهوری نیز همین باشد که کارکنان در مقابل دریافتی خود، خروجی بهتری ارائه کردهاند.
این موضوع از یک جهت امیدوارکننده است، اما از جهت دیگر، ارتباط میان پرداخت و عملکرد و همچنین عدالت در پرداختها، موضوع بسیار دشواری است؛ مسئلهای که رئیسجمهور پزشکیان نیز به آن اشاره کردهاند.
ما هم در نظام پرداخت و هم در عدالت پرداخت مشکل داریم و لزوماً افرادی که عملکرد بهتری دارند، دریافتی بیشتری ندارند.
وی در ادامه این نشست گفت: گزارشی که در مورد تجربه جنگ تهیه شده، آماری نیست و بر پایه شواهد استخراجشده تنظیم شده است.
بهعنوان مثال، در وزارت راه و شهرسازی بررسی شد که در این مدت چه کارهایی انجام شده و اقدامات بهصورت دانهدانه شناسایی شد و در واقع مشخص شد چه اقداماتی باعث بهبود عملکرد شده است.
اگر اشتباه نکنم، 10 مورد را تعبیر کردیم و در شهرداری نیز اقدامات از جنس فعالیتها شناسایی شد.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران ادامه داد: میشود آمار ارائه داد، اما چون جنس دادهها کیفی است و صرفاً در حال جمعآوری شواهد هستیم، آمار به اصطلاح کمی خیلی ارزشی ندارد.
با این حال، خروجیها و نتایج بهدستآمده پنج اصل بوده است، ولی اینکه چه کارهایی باید انجام شود، در صورت نیاز توضیحات تکمیلی ارائه خواهد شد.
اولیاء با بیان اینکه این گزارش مربوط به جنگ بود، تصریح کرد: از میان دستگاهها اگر اشتباه نکنم، حوزه مالیات، حوزه ارتباطات و حملونقل از نظر عملکرد بهتر بودند.
گزارش مفصلی وجود دارد که هم تفکیک بخشهای اقتصادی و هم به تفکیک دستگاههایی که توانستیم دادههای آنها را جمعآوری کنیم، در آن لحاظ شده است.
اولیاء، در ادامه این نشست اظهار کرد: اگر مردم انگیزه کافی برای کاهش مصرف نداشته باشند در مرحله ساختوساز و چه در مرحله بهرهبرداری، اتفاقی رخ نمیدهد.
از یک طرف با مسائل تورم مواجه هستیم و نگرانیم که افزایش قیمت طبیعتاً فشار جامعه را بیشتر کند؛ همیشه با این موضوع مواجه بودهایم، یعنی افزایش قیمت.
اما از طرف دیگر با رعایت ملاحظات اجتماعی، طبیعتاً قیمت یک سیگنال مهم برای مصرف است. اگر احساس کنیم که قبض آب و برق خیلی تعیینکننده نیست، خوشبختانه یا متأسفانه همه جا شاهد آن هستیم و احتمالاً درگیر افزایش بودهایم در این مدت اخیر.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران ادامه داد: جدا از نگاه کارشناسی، اگر باور داشته باشیم، قطعاً آن سیگنال قیمت اثرگذار است و خود افراد به دنبال این هستند که ابتکارات تازهای خلق کنند.
در همین شرایط جنگی بحث استفاده از انرژی خورشیدی در خیلی جاها جدیتر شد، زیرا نگران این بودند که حتی ممکن است برق را از دست بدهیم، نه تنها اینکه گران بشود یا چقدر باشد، بلکه خود ریسک و خطری که ممکن است با آن مواجه شویم، هم در دولت و هم در بخش خصوصی واقعاً جدی شد.
اولیاء گفت: ما نیاز به انگیزه داریم و شاید کمک سازمان از این جهت باشد که زمینه ایجاد انگیزه را بهتر فراهم کند. یکی از ابزارهایی که در مرحله ابلاغ است و به خاطر تعطیلی شورای راهبری قبل از عید باید ابلاغ میشد و انشاءالله به زودی ابلاغ شود، همان دستورالعمل تصحیح منافع است.
وی در توضیح این دستورالعمل افزود: معنایش این است که هر کسی، یک شرکت مهندسی باشد، دانشبنیان باشد یا مشابه آن، بتواند کمک کند که مصرف انرژی مثلاً در ساختمان کاهش پیدا کند و در منافع حاصل از آن شریک شود.
مکانیزم آن را تعریف کردهایم که چه کسی باید این بودجه را بدهد یا چگونه انجام شود و در دولت به یک سبک و در بخش نصوصی به شکل دیگری پیشبینی کردهایم.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران ادامه داد: ما از این جهت نقش سازمان ملی بهرهوری را این میدانیم که طراحی این مکانیزمها و طراحی بازیای است که در آن بازیگران اکوسیستم وارد شوند و بازی کنند؛ چه مصرفکننده، چه تولیدکننده، چه شرکتهای فناور و دانشبنیان و چه مردم.
ما باید یک بازار طراحی کنیم که در این بازار هم متقاضی وجود داشته باشد و هم عرضهکننده و این معامله و ارتباط را بتوانیم برقرار کنیم.
این ابتکارات در همین راستا است و البته هنوز خیلی جای کار دارد. همچنین پلتفرمی داریم که یکی از پروژههای بسیار مهم ماست که اگر خدا بخواهد امسال بتوانیم به نتیجه برسانیم، بسیاری از این تعاملات در آن اتفاق میافتد؛ هم در حوزه سنجش، هم در محیط تحریم، هم در راهکار فرهنگسازی، آموزش، مدیریت دانش و اشتراکگذاری تجربیات.
بسیاری از این اتفاقاتی که ما میگوییم باید در اکوسیستم بیفتد و بازیگران وارد این زمین شوند و بازی کنند، ما انتظار داریم در قالب این پلتفرم شکل بگیرد.
همایش ملی بهرهوری نیز که از روز اول خرداد شروع شد با یک نگاه اولیه به همین پلتفرم طراحی شده است؛ یعنی در حال تمرین یک کارفرمی هستیم.
رئیس سازمان ملی بهرهوری ایران، در پایان خاطرنشان کرد: از همه متخصصان، صاحبنظران، مردم، دانشآموزان و دانشجویان دعوت میکنم در این همایش مشارکت کنند، به سایت مراجعه کنند، تجربیات و دیدگاههای خود را به اشتراک بگذارند و در نشستهای برگزارشده شرکت کنند تا بتوانیم تمرین خوبی از این تجربه داشته باشیم.
