واگرایی تاریخی قیمت طلای جهانی و نفت
امیرحسن دلور شاهولیزاده – پژوهشگر اقتصادی
پایگاه خبری تحلیلی افق و اقتصاد ، بازارهای مالی جهان این روزها شاهد یک تضاد رفتاری کمسابقه و حیرتانگیز هستند که تمام معادلات سنتی سرمایهگذاران را بر هم زده است. در حالی که سایه سنگین درگیریهای نظامی مستقیم میان ایران و آمریکا بر سرتاسر خاورمیانه گسترده شده و بوی باروت در خلیج فارس به مشام میرسد، انتظار عمومی بر این بود که تمامی داراییهای امن و استراتژیک مسیر صعودی پرشتابی را در پیش بگیرند. با این وجود، تابلوی معاملات جهانی تصویر متفاوتی را مخابره میکند که در آن بازار انرژی در حال ثبت رکوردهای نجومی است اما فلز زرد مسیر سقوط را انتخاب کرده است. این واگرایی قیمتی برای بسیاری از فعالان بازار گیجکننده به نظر میرسد، زیرا در شرایط جنگی اصولاً قیمت اونس باید افزایش پیدا کند و به عنوان یک پناهگاه امن در برابر تلاطمات عمل کند. اما بررسی دقیق جریان نقدینگی و واکاوی متغیرهای کلان نشان میدهد که این دو بازار در حال حاضر از دو منطق کاملاً متفاوت پیروی میکنند. نفت مستقیماً درگیر شوک فیزیکی عرضه ناشی از جنگ شده است، در حالی که طلا پس از یک دوره طولانی صعود، اکنون اسیر تصمیمات سختگیرانه پولی و نیاز به اصلاح قیمت-زمانی دارد.
پرواز قیمت انرژی در کانون بحران خلیج فارس
بازار نفت در روزهای اخیر به صحنه اصلی واکنش به تنشهای ژئوپلیتیکی تبدیل شده است و دلیل این امر ارتباط مستقیم این کالا با امنیت زیرساختها و مسیرهای حمل و نقل است. قیمت جهانی نفت که در پی اقدام آمریکا و اسرائیل در حمله به بخشی از تاسیسات میدان گازی پارس جنوبی روند افزایشی خود را آغاز کرده بود، پس از پاسخ قاطع ایران و هدف قرار گرفتن تاسیسات انرژی مرتبط با آمریکا در منطقه خلیج فارس، با یک جهش خیرهکننده مواجه شد.
بازار انرژی به سرعت نسبت به این تحولات میدانی واکنش نشان داد و جریان عظیم نقدینگی به سمت قراردادهای آتی نفت سرازیر شد. این هجوم سرمایه باعث شد تا قیمت نفت در بازه زمانی بسیار کوتاهی بیش از ۱۱ دلار افزایش یابد و یک پرش قیمتی تاریخی را ثبت کند. روند افزایشی به گونهای پرشتاب بود که قیمت نفت برنت مرز ۱۱۴ دلار را هم پشت سر گذاشت و در نوسانات لحظهای در محدوده ۱۱۲ دلار و ۱۴ سنت نیز معامله شد. سایر شاخصهای نفتی نیز از این موج تورمی در امان نماندند، به طوری که نفت وست تگزاس اینترمیدیت به ۹۷ دلار رسید و قیمت نفت موربان ابوظبی رقم ۱۱۶ دلار و ۷۷ سنت را لمس کرد. نمودار قیمت نفت برنت دریای شمال را مشاهده کنید:
اوج این التهاب قیمتی را میتوان در سبدهای نفتی خاورمیانه مشاهده کرد، جایی که قیمت نفت سبد اوپک به ۱۳۲ دلار و ۸۷ سنت پرواز کرد و نفت عمان رکورد بیسابقه ۱۵۳ دلار و ۸۷ سنت را به ثبت رساند. در این میان نفت سبک ایران نیز در محدوده ۱۰۰ تا ۱۰۲ دلار نوسان میکند و نفت سنگین ایران در بازه ۹۷ تا ۱۰۰ دلار قرار گرفته است. عامل اصلی حفظ این قیمتهای بالا، بنبست در راهکارهای کنترلی غرب برای مدیریت بحران تنگه هرمز است. طرحهای مختلفی مانند ارائه بیمههای ویژه نفتکشها یا ایده اسکورت نظامی شناورهای تجاری برای عبور از تنگه هرمز تا این لحظه کاملاً بینتیجه بوده و عملیاتی نشدهاند. رایزنیهای دیپلماتیک با کشورهای اروپایی و آسیایی نیز نتوانسته امنیت روانی را به بازار بازگرداند. در حال حاضر تنها کشورهایی نظیر هند، ترکیه، عراق و چین موفق شدهاند با هماهنگی و مجوز ایران بخشی از محمولههای انرژی خود را از این آبراه استراتژیک عبور دهند، اما هشدارهای جدی مبنی بر توقف شناورهای وابسته به کشورهای متخاصم، ریسک عرضه را در بالاترین سطح ممکن نگه داشته است.
همین عوامل فیزیکی و ملموس باعث شده تا نهادهای مالی بزرگی مانند سیتی بانک پیشبینی کنند که در صورت تداوم این جنگ و هدف قرار گرفتن زیرساختهای بیشتر، رسیدن قیمت نفت به محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار کاملاً محتمل خواهد بود.
پایان پیشخور شدن تنشها و تغییر فاز بازار طلا
در نقطه مقابل بازار پرالتهاب نفت، اونس جهانی طلا در حال تجربه یک روند نزولی و ثبت کفهای قیمتی جدید است. برای درک چرایی ریزش طلا در میانه یک جنگ تمامعیار، باید به رفتار این دارایی در ماههای گذشته و ماهیت متغیرهای تاثیرگذار بر آن توجه کرد. نفت نوعی دارایی است که نوسانات آن تقریباً به طور خالص تحت تأثیر تنشهای ژئوپلیتیکی و فیزیکی قرار میگیرد، اما طلا موجودیتی دوگانه دارد و به همان اندازه که از جنگها تأثیر میپذیرد، تسلیم وقایع اقتصادی و تصمیمات پولی نیز میشود. قیمت طلای جهانی در سال گذشته رالیهای صعودی بسیار چشمگیری را تجربه کرد و توانست بخش عظیمی از تنشهای ژئوپلیتیکی پیرامون عدم آتشبس در اوکراین و آغاز درگیریها در خاورمیانه را در قیمت خود لحاظ کند. در ادبیات مالی، طلا این بحرانها را پیشخور کرده است و خریداران تمام توان خود را در موجهای قبلی مصرف کردهاند. به لحاظ تکنیکالی و ساختار بازار، هر دارایی پس از یک رشد قوی و یکسره نیاز مبرمی به استراحت و اصلاح قیمتی و زمانی دارد تا بتواند قدرت کافی برای روندهای آینده پیدا کند.
از سوی دیگر، تصور عمومی مبنی بر اینکه دنیا در حال حاضر درگیر یک شرایط تورمی حاد مشابه دوران شیوع کرونا است، با واقعیتهای اقتصاد کلان همخوانی ندارد. قطعاً تنشهای ایجاد شده در زنجیره تامین انرژی در صورت تداوم طولانیمدت به یک تورم جهانی منجر خواهد شد، اما در زمان حاضر، کشورهای توسعهیافته با آن موج تورمی ویرانگر سالهای گذشته دست و پنجه نرم نمیکنند. بنابراین، طلا در مقطع کنونی حساسیت خود را نسبت به اخبار جنگ از دست داده و فرمان حرکت خود را به دست متغیرهای اقتصادی سپرده است. در میان تمام این متغیرها، هیچ عاملی قدرتمندتر از سیاستهای پولی بانک مرکزی آمریکا نیست. سرمایهگذاران بازار طلا امیدواری زیادی داشتند که فدرال رزرو در جلسات اخیر خود چرخه کاهش نرخ بهره را آغاز کند تا از این طریق ارزش دلار تضعیف شده و مسیر برای صعود بیشتر فلز زرد هموار شود. اما با انتشار دادههای اقتصادی و مشخص شدن رویکرد سختگیرانه سیاستگذاران پولی، این امیدها به یأس تبدیل شد و خروج نقدینگی از بازار طلا شدت گرفت.
آب پاکی زمانی روی دست خریداران طلا ریخته شد که فدرال رزرو پس از بررسی چشمانداز اقتصاد آمریکا تصمیم گرفت نرخ بهره را در بازه ۳.۵۰ تا ۳.۷۵ درصد بدون تغییر حفظ کند. مقامات این نهاد با اکثریت قاطع آرا تنها یک نوبت کاهش نرخ بهره را برای کل سال آینده پیشبینی کردهاند که این موضوع در تضاد کامل با انتظارات خوشبینانه بازار بود. پیشتر معاملهگران روی کاهش ۶۰ واحد پایهای نرخ بهره حساب باز کرده بودند، اما بیانیه سیاست پولی تأکید کرد که رشد اقتصادی ایالات متحده همچنان در وضعیت مطلوبی قرار دارد. فدرال رزرو با وجود آگاهی از پیامدهای نامشخص جنگ خاورمیانه بر اقتصاد جهانی، حاضر به عقبنشینی از سیاستهای انقباضی خود نشد. نمودار قیمت طلای جهانی را مشاهده کنید
مجموع این عوامل منفی باعث شد تا طلای جهانی پس از انتشار این تصمیمات با یک افت ۲.۴۰ درصدی مواجه شود و به سرعت تا سطح ۴۸۸۰ دلار سقوط کند. شدت عرضه در بازار به حدی بود که قیمت تا محدوده ۴۵۱۱ دلار نیز عقبنشینی کرد و در حال حاضر در نیمه کانال ۴۶۵۰ دلار در هر اونس در حال نوسان است تا یک کف قیمتی ۶ هفتهای را به ثبت برساند.
چشمانداز آینده بازار طلا اکنون در گرو نبردی سخت میان نیروهای عرضه و تقاضا در محدودههای کلیدی است.
در آخر باید دید روزهای آینده نشان خواهد داد که آیا زور شوکهای نفتی خاورمیانه بر سرسختی بانکداران مرکزی آمریکا میچربد یا واگرایی این دو بازار مهم همچنان ادامه خواهد یافت
