گرانی روغن خودرو روی دور تند
سکینه مهرائی
کمبود تولید، موتور گرانی در بازار روغن خودرو را روشن کرده است، افزایشی که فعالان این حوزه آن را فقط نتیجه نوسان قیمت مواد اولیه یا هزینه حملونقل نمیدانند، بلکه آن را پیامد مستقیم کمبود تولید و اختلال در زنجیره تأمین پس از جنگ میخوانند. به گفته فعالان بازار، بسیاری از شرکتهایی که پیشتر در حوزه فرآوردههای پتروشیمی و نفتی فعال بودند، یا بهطور کامل تعطیل شدهاند یا ظرفیت تولید آنها بهطور محسوس کاهش یافته است، موضوعی که در نهایت به کمبود عرضه روانکار، روغن موتور و سایر محصولات وابسته منجر شده است.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، در ظاهر، بازار روغن خودرو هنوز پر از برندها و بستهبندیهای متنوع است، اما بررسیهای میدانی نشان میدهد که تنوع ظاهری لزوماً به معنای وفور کالا نیست. بخش قابل توجهی از آنچه در بازار عرضه میشود، یا از موجودی انبارهای قدیمی تأمین شده یا در حجمهای محدود و با هزینههای بالاتر وارد شبکه توزیع میشود. همین وضعیت باعث شده قیمت نهایی برای مصرفکننده بهسرعت افزایش یابد و تعمیرکاران، فروشندگان قطعات و مالکان خودرو با فشار تازهای روبهرو شوند.
یکی از مهمترین دلایل این وضعیت، کاهش تولید واقعی در بخش پاییندستی نفت و پتروشیمی است. واحدهایی که پیشتر خوراک لازم برای تولید روغن پایه، افزودنیها و روانکارهای صنعتی و خودرویی را تأمین میکردند، پس از جنگ با مشکلات متعددی مواجه شدهاند، از آسیب به زیرساختها و توقف خطوط تولید گرفته تا محدودیت در تأمین مواد اولیه، قطعی در حملونقل و اختلال در صادرات و واردات. نتیجه این شرایط، افت محسوس تولید و ایجاد شکاف میان نیاز بازار و توان عرضهکنندگان بوده است.
فعالان صنفی میگویند در چنین فضایی، افزایش قیمت دیگر صرفاً یک تصمیم تجاری نیست، بلکه واکنشی به کمبود واقعی کالا در بازار است. وقتی تولید کاهش پیدا میکند، رقابت سالم هم ضعیف میشود و فروشندگان برای تأمین موجودی، مجبور به خرید با نرخهای بالاتر هستند. این افزایش هزینه بهسرعت در قیمت نهایی روغن موتور، روغن گیربکس، گریس و دیگر روانکارها منعکس میشود. در نتیجه، حتی مصرفکنندهای که پیشتر برنامهریزی دورهای برای سرویس خودرو داشت، حالا با هزینهای مواجه است که گاه چند برابر گذشته تمام میشود.
رشد کالاهای بیکیفیت در بازار
از سوی دیگر، کمبود تولید باعث رشد کالاهای بیکیفیت یا غیررسمی در بازار نیز شده است. برخی کارشناسان هشدار میدهند که در شرایط کمبود، زمینه برای ورود محصولات تقلبی یا روغنهای نامرغوب فراهم میشود، کالاهایی که ممکن است در ظاهر شبیه برندهای معتبر باشند، اما در عمل به موتور خودرو آسیب بزنند و هزینههای تعمیر را چند برابر کنند.
این مسئله نگرانی مصرفکنندگان را بیشتر کرده است، زیرا افزایش قیمت تنها مشکل نیست، بلکه کاهش دسترسی به محصول استاندارد نیز به یک معضل جدی تبدیل شده است.
بازار روغن خودرو امروز در نقطهای قرار گرفته که هم تولیدکننده و هم مصرفکننده تحت فشارند. تولیدکننده با افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، محدودیت در ظرفیت و بیثباتی در بازار روبهروست و مصرفکننده با قیمتهای بالاتر و اطمینان کمتر نسبت به کیفیت محصول. در این میان، نبود سیاستهای فوری برای بازسازی زنجیره تولید، حمایت از واحدهای آسیبدیده و جلوگیری از اختلال بیشتر، میتواند بحران را عمیقتر کند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر روند کاهش تولید ادامه یابد، گرانی روانکارها و روغن خودرو تنها یک موج مقطعی نخواهد بود، بلکه به یک مشکل پایدار در بازار تبدیل میشود. این مسئله نهتنها هزینه نگهداری خودروهای شخصی را بالا میبرد، بلکه بر حملونقل، تعمیرگاهها، ناوگان خدماتی و حتی بخش صنعت نیز اثر میگذارد. چرا که روانکارها از کالاهای پایهایاند و کمبود آنها بهصورت زنجیرهای بر بخشهای مختلف اقتصاد اثر میگذارد.
در چنین شرایطی، نخستین مطالبه بازار بازگشت تولید به سطح قابل قبول است. تا زمانی که واحدهای آسیبدیده احیا نشوند و شرکتهای فعال نتوانند با ظرفیت مناسب کار کنند، انتظار برای کاهش قیمت چندان واقعبینانه نیست. آنچه اکنون در بازار دیده میشود، نه صرفاً گرانی، بلکه نشانهای از اختلال عمیقتر در تولید پساجنگ است، اختلالی که اگر درمان نشود، میتواند ماههای آینده را هم برای بازار روغن و روانکارها دشوارتر کند.
