فیبر وعده بود اینترنت کابوس شد

امیر رضایی
قطعی اینترنت بیش از ۱۲۰ هزار مشترک آسیاتک در تهران، شرکت مخابرات ایران را در کانون یک پرسش حساس قرار داده است: آیا شبکه ارتباطی کشور در مسیر توسعه و تاب‌آوری حرکت می‌کند یا هنوز با یک اختلال در لایه‌های زیرساختی، کسب‌وکارها و کاربران را غافلگیر می‌کند؟

به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، آسیاتک اعلام کرده بود اختلال یادشده، مشترکان خانگی و بخشی از مشتریان تجاری و سازمانی این شرکت را درگیر کرده و منشأ آن در بسترهای ارتباطی شرکت مخابرات ایران بوده است. به گفته آسیاتک، تیم‌های فنی از ساعات نخست پیگیری را آغاز کردند، اما رفع نهایی اختلال به اقدام مؤثر در زیرساختی وابسته بوده که در اختیار مخابرات قرار دارد.

در مقابل، شرکت مخابرات ایران این روایت را رد کرده و تأکید دارد که قطعی در شبکه داخلی یک اپراتور، الزاماً به معنای اختلال در زیرساخت مخابرات نیست. مخابرات در جوابیه خود، احتمال نقص تجهیزات انتهایی، ضعف شبکه توزیع، کمبود ظرفیت خریداری‌شده یا ناکافی بودن سامانه‌های پشتیبان اپراتور را از جمله عوامل احتمالی دانسته است.

این شرکت همچنین گفته در یک شبکه ۳۰ میلیونی، رخدادهای موقت و تصادفی دور از انتظار نیستند و نباید بدون مستندات فنی، یک حادثه را به کل زیرساخت مخابرات نسبت داد. با این همه، مسئله اصلی هنوز باقی است: گزارش فنی مستقل درباره علت دقیق اختلال، دامنه آن، زمان رفع کامل و مسئولیت هر طرف باید منتشر شود تا قضاوت از سطح بیانیه‌های رسانه‌ای فراتر برود.

دعوای ظرفیت و کیفیت سرویس

مخابرات ایران در پاسخ خود، انگشت اتهام را به سمت مدیریت ظرفیت در اپراتورها گرفته است. این شرکت معتقد است بعضی اپراتورها ممکن است برای کاهش هزینه، شمار مشترکان را بیش از ظرفیت در اختیار خود افزایش دهند؛ وضعیتی که در ساعات پرترافیک، کیفیت نهایی سرویس را کاهش می‌دهد. از نگاه مخابرات، تأمین بستر طبق قرارداد انجام می‌شود، اما کیفیت سرویس نهایی و مدیریت شبکه اختصاصی، بر عهده اپراتور ارائه‌دهنده خدمت به مشترک است.

اما واقعیت تجربه کاربران پیچیده‌تر از آن است که با یک عامل توضیح داده شود. کیفیت اینترنت به ظرفیت شبکه انتقال، تأخیر، مسیرهای بین‌المللی، شبکه دسترسی، سرمایه‌گذاری اپراتورها، تجهیزات سمت کاربر و حتی نحوه مدیریت ترافیک بستگی دارد. بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، پیش‌تر اعلام کرده بود ترافیک بین‌الملل کشور در ۱۵ ماه نخست دولت چهاردهم بیش از ۵۰ درصد رشد داشته است؛ رشدی که به گفته او، با سرمایه‌گذاری متناسب در زیرساخت همراه نبوده است.

در کنار این موضوع، محدودیت‌های دسترسی و استفاده فراگیر از ابزارهای تغییر مسیر نیز بر تجربه نهایی کاربران اثر می‌گذارد. بر اساس نظرسنجی ایسپا، ۷۴.۴ درصد کاربران اینترنت از فیلترشکن استفاده می‌کنند؛ مسئله‌ای که می‌تواند مسیر ارتباط را پیچیده‌تر، تأخیر را بیشتر و پایداری سرویس را شکننده‌تر کند.

برای کسب‌وکارها، نتیجه این معادله فنی روشن است: قطعی اینترنت فقط قطع ارتباط نیست. از فروشگاه‌های آنلاین و سامانه‌های حمل‌ونقل تا مراکز درمانی، خدمات بانکی، بیمه‌ای و شرکت‌های صادراتی، هر ساعت ناپایداری می‌تواند هزینه عملیاتی، کاهش فروش و بی‌اعتمادی مشتریان را افزایش دهد.

فیبرنوری و فاصله وعده تا اتصال

مخابرات ایران هم‌زمان بر نقش خود در توسعه فیبرنوری تأکید دارد و آن را نشانه سرمایه‌گذاری و تعهد به آینده شبکه می‌داند. با این حال، بحث اصلی تنها تعداد خانوارهای «تحت پوشش» نیست؛ فاصله میان پوشش و اتصال واقعی، شاخصی تعیین‌کننده برای سنجش موفقیت این طرح محسوب می‌شود.

مسئولان وزارت ارتباطات از پوشش ۱۰ میلیون خانوار و حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار اتصال فعال فیبرنوری سخن گفته‌اند.

همین شکاف نشان می‌دهد کابل‌کشی و رسیدن شبکه به محدوده ساختمان‌ها، الزاماً به معنای بهره‌مندی کاربران از اینترنت فیبر نیست. اتصال نهایی، تجهیزات داخلی، قیمت سرویس، آمادگی شبکه اپراتور و کیفیت خدمات پس از فروش، حلقه‌های تکمیل‌کننده این پروژه‌اند.

منتقدان همچنین درباره تمرکز دوباره توسعه شبکه ثابت بر مخابرات و احتمال کاهش رقابت میان اپراتورها هشدار می‌دهند. مخابرات اما خود را پیشرو توسعه زیرساخت معرفی می‌کند و می‌گوید نهاد تنظیم‌گر بر عملکرد همه اپراتورها نظارت دارد.

اکنون مطالبه مشترکان روشن است: مخابرات، آسیاتک، سازمان تنظیم مقررات و وزارت ارتباطات باید گزارش‌هایی دقیق و قابل راستی‌آزمایی منتشر کنند، از علت قطعی تهران و نحوه جبران خسارت احتمالی تا ظرفیت واقعی شبکه، سهم هر اپراتور از توسعه فیبر و تعداد اتصال‌های فعال. اینترنت پایدار با آمارهای کلی و پاسخ‌های متقابل ساخته نمی‌شود؛ با سرمایه‌گذاری، رقابت منصفانه و پاسخ‌گویی فنی ساخته می‌شود.