شکستن رکورد جهانی بازسازی فولاد زیر آتش و آوار
نسرین مالک‌پور
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه ابعاد ناگفته‌ای از مدیریت بحران، مهار شوک روانی بازار، تخلیه اضطراری در ۱۴ دقیقه و رکوردشکنی بی‌سابقه در بازسازی ۴۵ روزه بخش‌های آسیب‌دیده خطوط تولید را تشریح کرد. در عین حال، راهبرد نوین این مجموعه برای تبیین این دستاوردها از دریچه هنر و رسانه نیز تبیین شد. الگویی منحصربه‌فرد از تاب‌آوری صنعتی و اتکا به توان داخل که پروژه فولادساز بزرگ ایران را به جمع پنج طرح برتر سال ۲۰۲۶ انجمن جهانی فولاد رساند.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، صنایع پیوسته و سنگین، به سبب پیچیدگی‌های فنی و خطوط به‌هم‌پیوسته، تاب‌آوری اندکی در برابر توقف‌های ناگهانی دارند و خاموشی خطوط آن‌ها می‌تواند به خسارت‌های جبران‌ناپذیر ساختاری و انسانی بینجامد. سعید زرندی، مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، در هفتمین نشست «روایت فولاد مبارکه» با مروری بر پیشینه تاب‌آوری این مجتمع اعلام کرد که رویکرد پیش‌دستانه مجموعه، ماه‌ها پیش از آغاز درگیری‌ها کلید خورده بود. در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴، کمیته ویژه مدیریت بحران با بررسی احتمالاتی نظیر تورم‌های سنگین، نوسانات ارزی، ناآرامی‌های اجتماعی و به‌ویژه حملات گسترده سایبری تشکیل شد تا برنامه‌های عملیاتی و واکنش سریع برای هر سناریو از پیش روی کاغذ تدوین و شبیه‌سازی شود.
این پیش‌بینی‌ها در نیمه اسفندماه و با افزایش ریسک‌های امنیتی ابعاد عملیاتی‌تری به خود گرفت. محاسبات مهندسی درباره دامنه اثر انفجارها، تعیین اولویت‌های ایمنی، نحوه حفظ سازه‌ها و توزیع دقیق مأموریت‌ها میان فرماندهان عملیات انجام شد. نتیجه این انضباط پیشین آن بود که در هنگام نخستین حمله هوایی، مجموعه عظیم ۲۷۰۰ نفری مستقر در خطوط تنها در ۱۴ دقیقه به‌طور کامل و بدون تلفات جانی تخلیه شد. حفظ و استقرار راهبردی ۴۰۰ دستگاه اتوبوس در مجاورت سایت برای انتقال سریع پرسنل، یکی از همین تدابیر به‌ظاهر ساده اما حیاتی بود که نقشه دشمن در تحمیل تلفات انسانی را با شکست مواجه کرد.
صیانت از سرمایه انسانی در میانه جنگ روانی
نخستین تیر ترکش جنگ در بنگاه‌های اقتصادی بزرگ، متوجه امنیت روانی و شغلی پرسنل می‌شود. در شرایطی که برخی بنگاه‌ها در بحران‌ها به سمت انقباض سازمانی حرکت می‌کنند، راهبرد فولاد مبارکه حفظ همه‌جانبه حدود ۶۷۰۰ نیروی انسانی خطوط بود. هم‌زمان با بمباران تبلیغاتی رسانه‌های معاند مبنی بر فروپاشی کارخانه و اخراج پرسنل، هیئت‌مدیره متعهد شد حتی با استقراض و اخذ تسهیلات سنگین بانکی، حقوق، معیشت و امنیت شغلی تک‌تک کارکنان را تضمین کند.
حضور مستمر مدیران ارشد در کارخانه، پیام روشنی از یکدلی سازمانی صادر کرد. مدیرعامل فولاد مبارکه تأکید کرد که سرمایه انسانی، ارزشمندترین دارایی صنعت است و اگر بدنه کارگری احساس تنهایی یا بی‌عدالتی نکند، حاضر است در سخت‌ترین شرایط ناممکن‌ها را به واقعیت بدل سازد؛ همان‌گونه که این نیروی انسانی بعدها رکن اصلی عملیات آواربرداری و نوسازی شد.
مهندسی بازار و خنثی‌سازی حباب قیمت‌ها
پیامدهای حمله به نماد فولاد ایران بلافاصله در رینگ بازار آهن نمایان شد و بهای برخی مقاطع را تا مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان بالا برد. فضای هراس و احتکار حاکم شد، اما فولاد مبارکه با اینکه خط اعتباری ۲۸۰ میلیون دلاری برای واردات دریافت کرده بود، از پذیرش انحصار واردات ورق خودداری کرد و خواستار گشایش فضا برای تمامی بازرگانان واجد شرایط شد.
راهکار فولاد مبارکه بر جابه‌جایی هوشمند و چابک زنجیره خوراک متمرکز گشت. در یک طراحی لجستیکی کم‌نظیر، جریان حمل مواد اولیه از خراسان تا سیرجان برای تولید آهن اسفنجی و سپس انتقال به خوزستان برای تبدیل به شمش، تعریف شد تا شریان تولید قطع نشود. تنها چند روز پس از جنگ، کارخانه راه‌اندازی شد و عرضه‌های سنگین در بورس کالا، جو روانی کمبود را شکست و قیمت‌ها را به سطوحی پایین‌تر از دوره پیش از جنگ بازگرداند.
معجزه در ارتفاع ۸۰ متری و رکوردشکنی ۴۵ روزه
پیچیده‌ترین فصل این رخداد، مرحله بازسازی ویرانی‌ها بود. کارشناسان خارجی زمان احیای کارخانه را سه تا پنج سال تخمین زدند، اما فولاد مبارکه با اتخاذ استراتژی شکست هم‌زمان پروژه‌ها، ساختار سنتی بازسازی را دگرگون کرد. هم‌زمان ۱۲ تا ۱۳ تیم تخصصی در بخش‌های آهن‌سازی، فولادسازی و نیروگاه به جبهه‌های مختلف کاری اعزام شدند. مهندسان در ارتفاع ۸۰ متری به برش‌کاری و احداث دوباره خطوط پرداختند. کار پروژه‌ای که در حالت عادی ۱۲۰ روز زمان نیاز داشت، به شیوه‌ای جهادی در روز چهل‌وپنجم به نتیجه رسید؛ آماری که کارشناسان بین‌المللی را به حیرت واداشت.
صنعت در آینه هنر؛ راهبرد نوین روایتگری
در کنار این دستاوردهای فنی، یکی از تحولات بنیادین در فولاد مبارکه طی دوران اخیر، بازتعریف «پیوست رسانه‌ای و هنری» این مجموعه بوده است. هادی نباتی‌نژاد، مدیر ارتباطات و توسعه برند سازمانی گروه فولاد مبارکه، در همین نشست با تأکید بر اینکه «رسانه و هنر، کانال اصلی ارتباط ما با جامعه است»، از اتخاذ یک راهبرد نوین سخن گفت. وی تصریح کرد که پس از حوادث فروردین‌ماه، تبیین توانمندی‌ها نه یک فعالیت جانبی، بلکه به رسالتی جدی بدل شده است.
این مجموعه با هدف خلق روایت‌های نوین و تعامل با نخبگان، به این جمع‌بندی رسید که نباید در سکوت به فعالیت ادامه دهد؛ بلکه باید باب گفت‌وگو و تعامل با اهالی هنر و رسانه را باز کند. بر همین اساس، سلسله‌نشست‌های «روایت فولاد مبارکه» با دعوت از گرافیست‌ها، نویسندگان و مستندسازان آغاز شد تا با بازدید میدانی، روایت دقیق و هنرمندانه‌ای از دستاوردهای مجموعه ارائه شود. نباتی‌نژاد با اشاره به برگزاری نمایشگاه «کارنامه ۲۰»، خاطرنشان کرد که این سلسله‌نشست‌ها (که نشست فعلی هفتمین مورد آن است) دریچه‌ای به ظرفیت‌های عظیم فولاد مبارکه بوده و هدف آن، تبدیل دانش صنعتی به یک گفتمان عمومی و فاخر است؛ اقدامی که می‌تواند در آینده به تولید آثار ماندگار و تعاملات حرفه‌ای‌تر با فضای نخبگانی کشور منجر شود.
بومی‌سازی و ثبت الگو در تالار افتخارات جهان
سرعت خارق‌العاده بازسازی، ریشه در سال‌ها سرمایه‌گذاری هوشمندانه بر سر زنجیره تأمین داخلی داشت. از آنجا که بانک اطلاعاتی جامع قطعات بومی‌سازی‌شده از قبل در دسترس بود، شرکت در همان ساعات اولیه پس از حادثه می‌دانست کدام سازنده داخلی توان تراشکاری و ساخت آن را دارد.
ثمره این تجربه مدیریت بحران، در سال ۲۰۲۶ فراتر از مرزهای ایران درخشید. گزارش مدون و مستند بازسازی فولاد مبارکه به انجمن جهانی فولاد (World Steel) ارسال شد و در رقابت با غول‌های نامدار دنیا نظیر نیپون استیل ژاپن، در ردیف ۵ طرح برتر فولادی سال جهان جای گرفت. ثبت این موفقیت نشان داد که تاب‌آوری فولاد ایران صرفاً یک واکنش احساسی و گذرا در برابر بحران نبوده، بلکه مدلی علمی، منسجم و قابل تدریس در دانشگاه‌های صنعتی و مدیریت بحران بین‌المللی است.
فولاد مبارکه بار دیگر اثبات کرد که پیوند دانش بومی، تفکر حل مسئله و اعتماد به تخصص کارگران ایرانی، محکم‌ترین تکیه‌گاه کشور در برابر بزرگ‌ترین طوفان‌هاست. این مجموعه اکنون با بهره‌گیری از روایتگری هنرمندانه و اتکا به توان مهندسی داخلی، نه تنها در عرصه تولید، بلکه در عرصه «دیپلماسی رسانه‌ای صنعت» نیز گام‌های بزرگی برداشته است تا نشان دهد که چگونه می‌توان تهدیدها را به فرصتی برای نمایش قدرت اراده و مدیریت یک ملت تبدیل کرد.
