شهر اسفنجی؛ رویکردی نوین برای مدیریت پایدار آب باران

به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، ایده شهر اسفنجی در پاسخ به یکی از چالش‌های مهم شهرهای مدرن شکل گرفت: از یک سو، آب‌گرفتگی و سیلاب در زمان بارندگی و از سوی دیگر، کمبود آب در دوره‌های خشک‌سالی.

با گسترش شهرنشینی، بخش زیادی از زمین‌های طبیعی با آسفالت، بتن و ساختمان پوشانده شد و بر اثر خشکسالی‌های متوالی، نفوذپذیری خاک کاهش پیدا کرد. در نتیجه، آب باران به‌جای نفوذ در خاک، روی سطح شهر جاری شد و فشار بیشتری به شبکه‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی وارد کرد.

اگرچه ایده مدیریت طبیعی روان‌آب از مدت‌ها پیش در کشورهای مختلف با رویکردهایی مانند توسعه کم‌اثر و زهکشی پایدار شهری دنبال می‌شد، مفهوم «شهر اسفنجی» در سال ۲۰۱۳ در چین مورد تأکید رسمی قرار گرفت. پس از آن، در سال ۲۰۱۴ دستورالعمل‌های فنی و در سال ۲۰۱۵ برنامه اجرای این رویکرد در شهرهای پایلوت توسعه یافت.

در این الگو، شهر باید مانند یک اسفنج عمل کند؛ یعنی آب باران را جذب کند، برای مدتی نگه دارد، بخشی از آلودگی‌های آن را کاهش دهد و در زمان مناسب، آب را به خاک، فضای سبز یا مخازن ذخیره هدایت کند تا امکان استفاده مجدد از آن فراهم شود.

اجرای این ایده تنها با افزایش فضای سبز یا ساخت چند حوضچه امکان‌پذیر نیست. شهر اسفنجی نیازمند تغییر در برنامه‌ریزی شهری، طراحی زیرساخت‌ها، مدیریت روان‌آب و نگهداری مستمر است.

تهیه نقشه شیب زمین، نقاط آب‌گرفتگی، مسیرهای طبیعی جریان آب، ظرفیت شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی، وضعیت خاک و محل‌های مناسب برای نفوذ و ذخیره آب.

توسعه باغ‌های باران، پارک‌های آب‌پذیر، بام‌های سبز، نوارهای گیاهی کنار خیابان و فضاهای سبز فرورفته برای جذب و نگهداشت آب باران.

اجرای کف‌سازی نفوذپذیر، مخازن ذخیره باران، حوضچه‌های تأخیری، آبراهه‌های گیاهی و تالاب‌های مصنوعی در مکان‌هایی که از نظر فنی و محیط‌زیستی مناسب‌اند.

بررسی امکان استفاده از آب باران ذخیره‌شده برای آبیاری، شست‌وشوی برخی سطوح و سایر مصارف مجاز؛ همچنین استفاده از آب بازیافتی در فضای سبز، متناسب با کیفیت آب و الزامات بهداشتی.

یکپارچه‌سازی برنامه‌های مدیریت آب باران، شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی، شبکه فاضلاب، فضای سبز، طراحی معابر و مدیریت بحران؛ همراه با تعیین مسئولیت نگهداری و پایش عملکرد هر بخش.