رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی مطرح کرد
پروژههای نیمهتمام؛ پاشنه آشیل توسعه ایران
پایگاه خبری افق واقتصاد – رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی با تأکید بر اینکه پروژه مترادف توسعه است، گفت که بخش عمده شکست و تأخیر پروژههای صنعتی و عمرانی کشور، نه در مرحله اجرا بلکه در نقطه تعریف و امکانسنجی شکل میگیرد و بدون اصلاح این مرحله، توسعه پایدار محقق نخواهد شد.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، انباشت پروژههای نیمهتمام در ایران، علاوه بر هدررفت منابع، به کاهش جرأت تصمیمگیری برای اجرای طرحهای جدید و تضعیف اعتماد ذینفعان منجر شده است. حسین مدرس خیابانی ، رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، در نشستی تخصصی با موضوع مدیریت پروژههای صنعتی و معدنی، با اشاره به تجربه بیش از دو دهه فعالیت در پروژههای صنعتی و عمرانی، به تشریح ریشههای تأخیر و شکست پروژهها در کشور پرداخت.
وی گفت: «در این نشست به این سؤال اساسی میپردازیم که چرا پروژههای صنعتی و معدنی، با وجود سرمایهگذاریهای سنگین، متأسفانه با زمان و هزینه بالا به سرانجام نمیرسند و در بسیاری موارد نیمهتمام باقی میمانند.
وی با تفکیک مفهومی پروژه و فرایند افزود: «پروژه ماهیتی موقتی دارد، نقطه شروع و پایان مشخص، هدف معین و مسئول اجرا دارد، در حالی که فرایند امری دائمی است. از نگاه من، پروژه مترادف توسعه و پیشرفت است و تمامی کشورهایی که امروز توسعهیافته محسوب میشوند، مسیر پیشرفت خود را از طریق اجرای پروژههای موفق طی کردهاند.
رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی تصریح کرد: «اگر بخواهیم میزان توسعهیافتگی یک کشور را ارزیابی کنیم، باید ببینیم چه تعداد پروژه صنعتی و عمرانی را با موفقیت اجرا کرده است. در مقابل، انباشت پروژههای نیمهتمام نشانهای از اختلال در مسیر توسعه است.
ریشه مشکلات؛ قبل از شروع پروژه
مدرس خیابانی با اشاره به عوامل شکست پروژهها گفت: «دلایل تأخیر یا نیمهتمام ماندن پروژهها را میتوان از دو منظر بررسی کرد؛ یکی از منظر ساختار پروژه و دیگری از منظر موضوع و موقعیت پروژه.
وی افزود: «از منظر ساختار، پروژه دارای ارکانی مانند کارفرما، مجری، ناظر، منابع مالی، منابع انسانی، منابع فیزیکی و ذینفعان است. ضعف در هر یک از این ارکان میتواند پروژه را با مشکل مواجه کند.
وی تأکید کرد: «اما پاشنه آشیل پروژهها، پیش از آغاز اجرا و در مرحله تعریف و امکانسنجی شکل میگیرد. پروژههایی که با برآوردهای غیرواقعی مالی و زمانی، انتخاب نادرست مکان یا تحت تأثیر رویکردهای احساسی و سیاسی تعریف میشوند، ناگزیر در ادامه با توقف یا شکست روبهرو خواهند شد.
تورم؛ آسیب مضاعف پروژهها در ایران
رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی با اشاره به تفاوت شرایط ایران با سایر کشورها گفت: «در بسیاری از کشورها، تأخیر پروژه به معنای از دست رفتن منافع پیشبینیشده است، اما در ایران، به دلیل ساختار تورمی، تأخیر پروژه به افزایش شدید هزینهها نیز منجر میشود.
وی افزود: «پروژهای که با یک برآورد مشخص آغاز شده، پس از چند سال تأخیر، دیگر با همان منابع قابل اجرا نیست و همین موضوع، منطق اقتصادی پروژه را بهطور کامل زیر سؤال میبرد.
پیامدهای پروژههای نیمهتمام
مدرس خیابانی با اشاره به تبعات گسترده پروژههای نیمهتمام گفت: «نخستین پیامد، از بین رفتن جرأت اجرای پروژههای جدید است. وقتی یک بنگاه یا دستگاه اجرایی چند پروژه نیمهتمام دارد، طبیعی است که ریسک آغاز طرحهای جدید را نپذیرد.
وی افزود: «دومین پیامد، از بین رفتن اعتماد ذینفعان است. وقتی پروژهها به سرانجام نمیرسند، اعتماد سرمایهگذاران، پیمانکاران و جامعه نسبت به توان اجرایی کاهش مییابد.
وی با تأکید بر نقش خردورزی و اخلاق در مدیریت پروژهها گفت: «تصمیمگیریهای کلان اگر فاقد عقلانیت و اخلاق حرفهای باشند، میتوانند تبعات جبرانناپذیری به همراه داشته باشند. این موضوع تنها به پروژهها محدود نیست، بلکه به کل نظام مدیریتی کشور بازمیگردد.
وی افزود: امروز در دنیا، ارزشهای سازمانی و اخلاق حرفهای یکی از پایههای اصلی مدیریت موفق است و توسعه بدون توجه به این مؤلفهها، پایدار نخواهد بود.
رئیس مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «هیچ کشوری بدون فناوری و تکنولوژی توسعه نیافته است. در پروژههای صنعتی و عمرانی نیز باید این واقعیت را بپذیریم.
وی افزود: «انتقال فناوری و استفاده از دانش روز دنیا تهدید نیست، بلکه فرصت است. کشورهایی که در مراحل اولیه توسعه، با آغوش باز از فناوری استقبال کردند، پس از رسیدن به بلوغ، توانستند به سمت بومیسازی حرکت کنند.
مدرس خیابانی تأکید کرد: «توسعه با درهای بسته ممکن نیست و تجربهای از پیشرفت با انزوا در هیچ نقطهای از جهان وجود ندارد.
