عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس:
توسعه بدون نهادسازی به بنبست میرسد
پایگاه خبری افق و اقتصاد _ عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با تأکید بر اینکه توسعه پایدار صرفاً با ساختوساز و پروژههای فیزیکی محقق نمیشود، گفت: مشکل اصلی کشور، عقبماندگی توسعه نهادی و لختی شناختی ـ فرهنگی است، مسئلهای که بدون اصلاح آن، هیچ چشمانداز و برنامهای به نتیجه نخواهد رسید.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد _ محمدحسین صبحیه، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، در سخنرانی خود در یک مرکز مطالعاتی، با نقد رویکردهای رایج در مدیریت، برنامهریزی و حکمرانی، نقش مؤسسات علمی و حرفهای را در اصلاح شناخت فرهنگی و نهادسازی، کلیدی و تعیینکننده دانست.
صبحیه، با بیان اینکه «دنیای معاصر، دنیای توسعه است»، گفت: اگر جامعهای این مفهوم را بهدرستی درک نکند، ناگزیر از تحولات جهانی عقب میماند. وی تأکید کرد که توسعه نباید صرفاً بهمعنای گسترش زیرساختهای فیزیکی، ساختمانسازی یا اجرای پروژههای عمرانی تلقی شود.
وی گفت: توسعه پایدار بر دو پایه اصلی استوار است؛ توسعه فیزیکی و توسعه نهادی. مشکل ما این است که توسعه فیزیکی را تا حدی پیش بردهایم، اما توسعه نهادی با تأخر جدی مواجه است و همین عدم توازن، ریشه بسیاری از ناکارآمدیهاست.
این استاد دانشگاه با اشاره به مفهوم «اینرسی یا لَختی شناختی ـ فرهنگی» افزود: ذهن ما هنوز ذهنیتی پیشامدرن دارد، در حالی که از ابزارها و سیستمهای مدرن استفاده میکنیم. ما ساعت دقیق داریم، اما به زمان دقیق پایبند نیستیم. این تناقض، نشانه شکاف عمیق بین ساختارهای مدرن و ذهنیتهای سنتی است.
صبحیه با مقایسه دنیای پیشامدرن و مدرن گفت: در گذشته، هنجارها نانوشته بودند و روابط اجتماعی بر پایه تجربه و اخلاق عرفی اداره میشد، اما دنیای امروز، دنیای پیچیدگی است و برای اداره سازمانها و جوامع بزرگ، نیازمند قواعد مکتوب، استانداردها، آییننامهها و فرآیندهای شفاف هستیم.
وی افزود: دنیای مدرن، دنیای افراد حقیقی نیست، بلکه دنیای شخصیتهای حقوقی و سازمانهاست. در چنین فضایی، ساختار سازمانی، شرح وظایف، فرآیندها و نظام تصمیمگیری باید دقیق، مکتوب و پاسخگو باشد؛ در غیر این صورت، سازمان به مجموعهای از جزایر جداگانه تبدیل میشود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با انتقاد از ضعف یادگیری نهادی اظهار کرد: ما از تجربههای خود یاد نمیگیریم. پروژهها یکی پس از دیگری اجرا میشوند، بدون آنکه بررسی شود چه چیزی درست بوده و چه چیزی غلط. به همین دلیل، خطاها تکرار میشوند و بهبود مستمر شکل نمیگیرد.
وی در ادامه با اشاره به تحولات مدیریت در جهان گفت: مدیریت، سالهاست از سطح «مدیریت پروژه» عبور کرده و به مدیریت طرح و مدیریت سبد پروژه رسیده است؛ جایی که پروژهها باید در راستای استراتژی کلان سازمان تعریف شوند. نبود این نگاه، باعث انباشت پروژههای نیمهتمام و ناکارآمد شده است.
صبحیه با اشاره به مفهوم «حاکمیت و پاسخگویی» افزود: پس از بحرانهای مالی جهانی، حاکمیت شرکتی به یک دغدغه جدی تبدیل شد، اما در کشور ما، پاسخگویی هنوز نهادینه نشده است. افراد و نهادها نسبت به نتایج تصمیمهای خود مسئولیتپذیر نیستند و نظامها پاسخگوی عدم تحقق برنامهها و چشماندازها نیستند.
وی با انتقاد از ناهماهنگی میان نظامهای سیاسی، برنامهریزی، اداری و اجرایی گفت: هر کدام از این نظامها دغدغههای متفاوت و گاه متعارض دارند و همین ناهمسویی، مانع تحقق توسعه میشود. نتیجه آن است که برنامهها اصلاح نمیشوند و یادگیری نهادی شکل نمیگیرد.
این استاد دانشگاه نقش مؤسسات علمی و حرفهای را در عبور از این وضعیت، بسیار مهم دانست و افزود: وظیفه این نهادها، اصلاح شناخت فرهنگی، بومیسازی دانش مدرن، نهادسازی مبتنی بر پژوهش و تربیت مدیران حرفهای است. توسعه بدون پژوهش و نهادسازی، صرفاً توسعهای ظاهری و ناپایدار خواهد بود.
صبحیه با اشاره به تجربههای خود در حوزه آموزش و ترجمه گفت: نهضت ترجمه، تدوین استانداردهای حرفهای، آموزش اخلاق حرفهای، مدیریت پروژه و توجه به تعارض منافع، همگی گامهایی در مسیر توسعه نهادی هستند که باید جدی گرفته شوند.
وی در پایان تأکید کرد: مسئله اصلی کشور، تأخر توسعه نهادی نسبت به توسعه فیزیکی است و ریشه این مشکل، در ذهنیتها و شناخت فرهنگی نهفته است. بدون اصلاح این بنیانها، هیچ برنامه توسعهای به مقصد نخواهد رسید.
