پیوند استراتژیک پتروشیمی و دارو برای پایان دادن به وابستگی
پایگاه خبری افق و اقتصاد – دو صنعت بزرگ پتروشیمی و داروسازی ایران با امضای تفاهمنامهای استراتژیک، مسیر تازهای را برای تبدیل مواد پایه شیمیایی به مواد مؤثره دارویی (API) گشودند. گامی عملیاتی برای شناسایی حلقههای مفقوده زنجیره ارزش و کاهش جدی وابستگی کشور به واردات مواد اولیه دارویی.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، صنعت پتروشیمی ایران، بهویژه در سالهای اخیر، همواره بهدنبال عبور از خامفروشی و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش بوده است. از سوی دیگر، صنعت داروسازی کشور بهعنوان یک گلوگاه استراتژیک، پیوسته با چالش تأمین مواد اولیه و مواد مؤثره دارویی (API) دستبهگریبان بوده است. این دو دنیای متفاوت، یکی مبتنی بر هیدروکربنهای سنگین و دیگری متکی بر دقتهای آزمایشگاهی و استانداردهای دارویی، حالا در هشتمین نمایشگاه بینالمللی «فارمکس»، نقطه تلاقی پیدا کردهاند. امضای تفاهمنامه میان شرکت ملی صنایع پتروشیمی و سندیکای تولیدکنندگان مواد دارویی، شیمیایی و بستهبندی، بیش از آنکه یک رویداد تشریفاتی باشد، نقطه آغاز یک «مهندسی معکوس» برای پر کردن حفرههای تولید در اقتصاد ایران است.
تفاهمنامه امضاشده میان محمد متقی، مدیر توسعه صنایع پاییندستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی و فرامرز اختراعی، رئیس هیئتمدیره سندیکای تولیدکنندگان مواد دارویی، دقیقاً بر روی یک نقطه کانونی تمرکز دارد: تبدیل محصولات پایه و میانی پتروشیمی به مواد شیمیایی تخصصی و مواد حدواسط دارویی.
محمد متقی، مدیر توسعه صنایع پاییندستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، که یکی از دو امضاکننده اصلی این تفاهمنامه است، در حاشیه این مراسم به رویکرد جدید این شرکت اشاره کرد. متقی با بیان اینکه این سومین حضور شرکت ملی صنایع پتروشیمی در نمایشگاه فارمکس است، هدف این حضور را ترسیم نقشه راه برای آینده میداند.
او معتقد است نباید نگاه به پتروشیمی صرفاً در تولید انبوه مواد پایه محدود بماند. متقی در این باره میگوید: «هدف اصلی از این حضور، شناسایی ظرفیتها و پتانسیلهای موجود در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی تا صنعت دارو و بررسی زمینههای توسعه این زنجیره است. ما باید نیازهای زنجیره دارویی کشور را شناسایی و اولویتبندی کنیم و سپس این نیازها را در مقابل ظرفیتها و محصولات قابل تولید در صنعت پتروشیمی قرار دهیم تا مشخص شود در چه بخشهایی امکان توسعه زنجیره و ایجاد ارزش افزوده بیشتر وجود دارد.»
به اعتقاد مدیر توسعه صنایع پاییندستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، بسیاری از ظرفیتهای کشور در میان این دو صنعت، همچنان دستنخورده باقی مانده است. وی تأکید میکند: «در بخشهایی از این زنجیره هنوز ظرفیتهای توسعهنیافته و حلقههای مفقوده وجود دارد. تمرکز ما باید بر شناسایی همین حلقهها باشد تا بتوانیم فرصتهای سرمایهگذاری مشخصی را طراحی و به سرمایهگذارانی که علاقهمند به فعالیت در این حوزه هستند، معرفی کنیم.»
چالش استانداردها از صنعت تا آزمایشگاه
یکی از نکات فنی که در گفتگوها برجسته شد، تفاوت ماهوی استانداردهای تولید پتروشیمی و دارو است. متقی در این رابطه توضیحات دقیقی ارائه میدهد و میگوید: «زمانی که محصولات پتروشیمی تولید میشوند، عمدتاً بر اساس استانداردهای صنعتی تعریف و عرضه میشوند، اما هنگامی که قرار است این محصولات وارد زنجیره دارویی شوند، باید الزامات و استانداردهای خاص این صنعت را نیز رعایت کنند.»
او فرآیند تبدیل محصول پتروشیمی به ماده اولیه دارویی را نیازمند دقتهای خاصی میداند: «برخی مواد پتروشیمی برای تبدیل شدن به مواد اولیه دارویی نیازمند خالصسازی و آمادهسازیهای خاصی هستند و این فرآیند باید مطابق استانداردهای صنعت دارو انجام شود.» متقی همچنین به مفهوم «اینترمدیتها» یا مواد حدواسط اشاره میکند که نقش پل ارتباطی را بازی میکنند: «بخشی از تمرکز ما این است که بتوانیم مواد اولیه پتروشیمی را به مواد حدواسط مورد نیاز صنعت دارو تبدیل کنیم و از این طریق، یک حلقه مهم میان صنعت پتروشیمی و تولید مواد اولیه دارویی ایجاد شود.»
نگاه سندیکای دارو؛ ایجاد زیرساخت برای پایداری
در سوی دیگر این تفاهم، فرامرز اختراعی، رئیس هیئتمدیره سندیکای تولیدکنندگان مواد دارویی، شیمیایی و بستهبندی دارویی قرار دارد. او این تفاهمنامه را یک فرصت برای ایجاد زیرساختهای کلیدی در صنعت دارو میداند. اختراعی با تأکید بر اینکه پتروشیمی میتواند پشتوانه محکمی برای امنیت تأمین دارو باشد، تصریح میکند: «هدف از این همکاری، ایجاد بسترهای زیرساختی مورد نیاز صنعت دارو و استفاده از ظرفیتهای موجود در صنعت پتروشیمی برای تأمین مواد پایه مورد نیاز این صنعت است.»
رئیس سندیکای تولیدکنندگان مواد دارویی، این اقدام را فراتر از تأمین کالا میبیند. وی با نگاهی به آینده پروژههای مشترک میگوید: «امیدواریم با اجرای این تفاهمنامه، علاوه بر تأمین مواد پایه مورد نیاز صنعت دارو، زمینه سرمایهگذاری و اجرای پروژههای مشترک میان سندیکای تولیدکنندگان مواد دارویی و مجموعههای پتروشیمی کشور نیز فراهم شود.»
نقشه راه اجرایی از تفاهم تا بهرهبرداری
اما این توافق چگونه از روی کاغذ به واقعیت تبدیل میشود؟ متقی در این زمینه یک نقشه راه چهارمرحلهای را ترسیم میکند. او تأکید دارد که هدف، «صرفاً اضافه کردن یک عنوان جدید به زنجیره پتروشیمی» نیست. او میگوید: «در این تفاهمنامه، موضوعاتی از جمله تدوین نقشه زنجیره ارزش پتروشیمی – دارو، شناسایی مواد اولیه مورد نیاز صنعت دارو، فناوریهای مورد نیاز، استانداردهای مواد اولیه و ایجاد سبد پروژههای راهبردی پیشبینی شده است.»
متقی مراحل اجرایی را چنین تشریح میکند: «نخست باید نیازهای واقعی صنعت دارو را بهصورت دقیق شناسایی و اولویتبندی کنیم. سپس ظرفیتها و محصولات قابل تولید در صنعت پتروشیمی را در مقابل این نیازها قرار دهیم. در گام سوم باید حلقههای مفقوده شناسایی و برای آنها پروژههای مشخص با توجیه فنی و اقتصادی تعریف شود و در گام چهارم، این پروژهها به سرمایهگذاران و شرکتهای توانمند معرفی شوند تا از مرحله مطالعه و ایده به مرحله سرمایهگذاری و تولید برسند.»
برای اطمینان از اینکه این برنامه در پیچوخمهای اداری فراموش نشود، متقی از تشکیل «کارگروه راهبری مشترک» و «دبیرخانه» خبر میدهد تا این مسیر بهصورت مستمر دنبال و قابل پیگیری باشد.
پتروشیمی تأمینکننده حیات
پایانبخش این تفاهمنامه، نویدبخشِ دورانی است که در آن، محصولات پتروشیمی ایران تنها به عنوان سوخت یا پلاستیکهای عمومی صادر نمیشوند، بلکه به عنوان مواد حدواسط دارویی، در خدمت سلامت جامعه قرار میگیرند. همانطور که متقی اشاره کرد، اگر این همکاری بتواند حتی چند حلقه مهم و اقتصادی از زنجیره پتروشیمی تا دارو را به مرحله تولید برساند، ارزش آن بسیار فراتر از یک تفاهمنامه خواهد بود.
این پیوند، ترکیبی است از قدرت مهندسی پتروشیمی و دقت استانداردهای دارویی. ترکیبی که اگر به درستی هدایت شود، نه تنها وابستگی ارزی برای تأمین مواد اولیه دارو را کاهش میدهد، بلکه میتواند ایران را به قطبی در تولید مواد حدواسط دارویی در منطقه تبدیل کند. اکنون چشم صنعتگران به کارگروه راهبری دوخته شده است تا ببینند آیا این «ازدواج صنعتی» میتواند به فرزندانی با برند «ساخت ایران» و کیفیتِ جهانی ختم شود یا خیر.
