بازداشت مادورو و آغاز مرحله جدید بحران؛
پرونده ونزوئلا وارد فاز نظامی شد
امیر رضایی
پایگاه خبری افق و اقتصاد – بامداد ۳ ژانویه ۲۰۲۶، ایالات متحده آمریکا با اجرای یک عملیات نظامی گسترده و غافلگیرکننده، مستقیماً وارد خاک ونزوئلا شد، اقدامی کمسابقه که به بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، و همسرش سیلیا فلورس انجامید و پرونده تقابل طولانی واشنگتن–کاراکاس را وارد مرحلهای کاملاً جدید و نظامی کرد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع آمریکایی، این عملیات که با نام «تصمیم قاطع» (Operation Absolute Resolve) و در چارچوب طرح موسوم به «نیزه جنوبی» انجام شد، با مشارکت نیروهای ویژه ارتش آمریکا، واحد دلتا، یگان ۱۶۰ عملیات ویژه هوایی، نیروی دریایی، تفنگداران دریایی و پشتیبانی اطلاعاتی FBI به اجرا درآمد. هدف اصلی عملیات، بازداشت مادورو و انتقال او برای محاکمه در ایالات متحده اعلام شده است.
در جریان این عملیات، نیروهای آمریکایی موفق شدند با نفوذ به یکی از مراکز بهشدت حفاظتشده در کاراکاس، مادورو و همسرش را بازداشت و بلافاصله از خاک ونزوئلا خارج کنند. مادورو پس از انتقال هوایی، به ناو تهاجمی USS Iwo Jima در دریای کارائیب منتقل شده است؛ اقدامی که با واکنشهای شدید داخلی و بینالمللی همراه شده است.
طبق اعلام پنتاگون، در جریان عملیات دو نظامی آمریکایی زخمی شدهاند و دستکم ۴۰ نفر از نیروهای نظامی و امنیتی ونزوئلا جان خود را از دست دادهاند. مقامات آمریکایی تأکید کردهاند عملیات «کوتاه، دقیق و هدفمند» بوده است.
اتهامات و پیامهای واشنگتن
دادستانی ناحیه جنوبی نیویورک، مادورو را به نارکوتِروریسم، قاچاق مواد مخدر و همکاری با شبکههای جنایت سازمانیافته بینالمللی متهم کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در نخستین واکنش رسمی خود اعلام کرد که «آمریکا برای مدتی اداره ونزوئلا را بر عهده خواهد گرفت» و شرکتهای بزرگ نفتی آمریکایی مأمور بازسازی زیرساختهای حیاتی این کشور خواهند شد.
ترامپ همچنین از طرحی موسوم به «دکترین دانرو» سخن گفت؛ مفهومی که به گفته او ترکیبی بهروزشده از دکترین مونرو با رویکردی تهاجمیتر برای نیمکره غربی است. او دلیل عدم اطلاعرسانی قبلی به کنگره آمریکا را «نگرانی از نشت اطلاعات» عنوان کرد و هشدار داد در صورت بروز مقاومت، «حملهای دوم و بسیار بزرگتر» در دستور کار قرار خواهد گرفت. رئیسجمهور آمریکا همزمان تهدیدهایی را نیز متوجه کوبا کرد.
جنگی که پیشتر اقتصادی و سیاسی بود
اگرچه عملیات نظامی ۳ ژانویه ۲۰۲۶ یک نقطه عطف آشکار محسوب میشود، اما تقابل میان آمریکا و ونزوئلا ریشهای عمیقتر دارد. روابط دو کشور طی دو دهه گذشته به یکی از پرتنشترین مناسبات در نیمکره غربی تبدیل شده بود؛ تقابلی که تا پیش از این، بیشتر به یک «جنگ تمامعیار اقتصادی و سیاسی» شباهت داشت تا نبردی نظامی.
این تنشها از دوران هوگو چاوز آغاز شد؛ زمانی که ونزوئلا با اتخاذ سیاستهای سوسیالیستی، ملیسازی صنایع نفتی و نزدیکی به روسیه، چین، ایران و کوبا، عملاً در مسیر تقابل با نظم موردنظر واشنگتن قرار گرفت. این روند در دوره نیکلاس مادورو تشدید شد و آمریکا دولت او را غیرمشروع اعلام کرد.
در سالهای گذشته، تحریمهای گسترده اقتصادی مهمترین ابزار فشار آمریکا علیه ونزوئلا بوده است. صادرات نفت، دسترسی به نظام مالی جهانی و داراییهای خارجی این کشور هدف قرار گرفت؛ سیاستی که به فروپاشی بخش بزرگی از اقتصاد، سقوط ارزش پول ملی، تورم افسارگسیخته و بحران معیشتی گسترده انجامید.
دولت ونزوئلا همواره این تحریمها را «جنگ اقتصادی» نامیده و آمریکا را مسئول بحران انسانی کشور دانسته است؛ ادعایی که برخی نهادهای بینالمللی نیز در گزارشهای خود، بهطور نسبی آن را تأیید کردهاند.
اپوزیسیون، جنگ نیابتی و بنبست سیاسی
به رسمیت شناختن خوان گوایدو بهعنوان «رئیسجمهور موقت» از سوی واشنگتن، تلاشی برای تغییر قدرت از مسیر فشار سیاسی داخلی بود، راهبردی که در عمل ناکام ماند. این شکست نشان داد ساختار قدرت در ونزوئلا، برخلاف ارزیابی آمریکا، از انسجام نسبی برخوردار است و ارتش حاضر به عبور از دولت مستقر نیست.
انرژی، عامل پنهان مداخله
ونزوئلا با در اختیار داشتن بزرگترین ذخایر نفتی اثباتشده جهان، هم تهدیدی راهبردی برای آمریکا محسوب میشود و هم، در شرایط بحران انرژی جهانی، به یک فرصت بالقوه برای واشنگتن تبدیل شده است. در سالهای اخیر نشانههایی از عقبنشینی تاکتیکی آمریکا و کاهش محدود برخی تحریمها دیده میشد؛ اقدامی که بیش از آنکه نشانه تغییر راهبرد باشد، تلاشی برای مدیریت بازار انرژی تلقی میشد.
واکنشهای منطقهای و نگرانی شرکای خارجی
عملیات نظامی آمریکا با موجی از واکنشهای بینالمللی همراه شده است. برخی کشورهای آمریکای لاتین این اقدام را نقض آشکار حاکمیت ملی دانستهاند. در این میان، جمهوری اسلامی ایران نیز نسبت به سرنوشت داراییها و سرمایهگذاریهای خود در ونزوئلا ــ که منابع غیررسمی آن را حدود دو میلیارد دلار برآورد میکنند ــ ابراز نگرانی کرده است.
پروندهای که وارد فاز جدید شد
آنچه اکنون در ونزوئلا جریان دارد، فراتر از یک عملیات نظامی محدود است. تقابلی که سالها در قالب تحریم، فشار دیپلماتیک و جنگ روایتها جریان داشت، با بازداشت مادورو وارد فاز سخت و نظامی شده است؛ تغییری که میتواند پیامدهای عمیقی برای آینده ونزوئلا، ثبات آمریکای لاتین و نظم جهانی انرژی به همراه داشته باشد.
در کوتاهمدت، پرسش اصلی نهتنها سرنوشت قدرت در کاراکاس، بلکه این است که آیا این «جنگ سرد اقتصادی» به یک دوره مداخله طولانیمدت تبدیل خواهد شد یا خیر؛ پرسشی که پاسخ آن میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را برای سالها تغییر دهد.
