حفظ حافظه تاریخی کشور با نگهداری بیش از ۷۰۰ میلیون برگ سند
پایگاه خبری افق و اقتصاد-رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با تشریح جایگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی، از نگهداری بیش از ۷۰۰ میلیون برگ سند خبر داد و بر نقش این سازمان در حفظ حافظه تاریخی و هویت تمدن ایران تاکید کرد.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد ؛ غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به جایگاه کتابخانهها و آرشیوهای ملی در جهان گفت: کتابخانههای ملی که در اغلب کشورها و معمولاً در پایتختها مستقر هستند، وظیفه حفظ و نگهداری میراث مکتوب کشورها را بر عهده دارند؛ از کتابها و مجلات چاپی گرفته تا نسخههای خطی و در دوره جدید، منابع الکترونیکی و دیجیتال.
کتابخانه ملی ایران در سال ۱۳۱۶ تأسیس شده و سال آینده نودمین سالگرد تأسیس آن خواهد بود. همچنین سازمان اسناد ملی ایران در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۴۹ تأسیس شد و اکنون حدود ۵۶ سال سابقه دارد. این دو سازمان در سال ۱۳۸۱ با یکدیگر ادغام شدند و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران شکل گرفت.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به وظایف سازمان اسناد ملی اظهار کرد: بسیاری از مردم وقتی از سند صحبت میشود، به یاد اسناد تاریخی، قبالههای قدیمی یا اسناد فرهنگی و اقتصادی میافتند، در حالی که بخش اصلی مأموریت سازمان اسناد ملی، جمعآوری، حفظ، نگهداری و تعیین تکلیف مکاتبات دولتی است.
از لحظهای که یک نامه در یک سازمان دولتی تولید، امضا و ثبت میشود، آن نامه یک سند محسوب میشود و هیچ مقامی حق از بین بردن آن را ندارد. تعیین تکلیف اسناد فقط بر عهده سازمان اسناد ملی و کارشناسان آن است.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تصریح کرد: اسناد در ابتدا جاری هستند، سپس به بایگانی منتقل میشوند و طبق قانون، همه وزارتخانهها، سازمانها و مؤسسات موظفاند پس از ۴۰ سال اسناد خود را به سازمان اسناد و کتابخانه ملی تحویل دهند تا کارشناسان درباره نگهداری یا امحای آنها تصمیمگیری کنند.
اسناد نگهداریشده فقط محدود به اسناد تاریخی و سیاسی نیستند، بلکه شامل پروندههای اداری، اسناد پروژههای عمرانی، پروندههای قضایی، سوابق استخدامی و حتی اسناد مرتبط با حوزههای علمی و پزشکی نیز میشوند و پژوهشگران در حوزههای مختلف میتوانند از آنها استفاده کنند.
امیرخانی با اشاره به نقش مردم در حفظ اسناد اظهار کرد: بخشی از اسناد موجود در کشور، اسناد خانوادگی یا «اخوانیات» هستند؛ مانند قبالهها، مصالحهنامهها، نامههای خانوادگی و اسناد شخصی. بسیاری از این اسناد، بهویژه اگر بیش از ۱۰۰ سال قدمت داشته باشند، ارزش تاریخی و پژوهشی دارند.
وی افزود: خانوادهها میتوانند این اسناد را برای نگهداری ایمن در اختیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی قرار دهند و حتی نسخه دیجیتال آن را دریافت کنند.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران درباره حجم اسناد موجود در آرشیو ملی گفت: برآورد ما این است که بیش از ۷۰۰ میلیون برگ سند در اختیار داریم، هرچند در آرشیوهای بزرگ دنیا معمولاً اسناد را با واحد متر و کیلومتر اندازهگیری میکنند.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای حفاظت از اسناد در دوران جنگ اظهار کرد: آرشیوها و کتابخانهها معمولاً در جنگها مورد احترام قرار میگیرند، اما با توجه به اینکه طرف مقابل ما رژیم صهیونیستی و آمریکا بودند، نمیشد به این قواعد اطمینان داشت. خوشبختانه در جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر، آسیبی به سازمان اسناد و کتابخانه ملی وارد نشد.
امیرخانی ادامه داد: پیشبینیهای لازم انجام شده بود و اسناد مهم در امنترین بخشهای ساختمان نگهداری میشدند. حتی برخی دستگاهها در طول جنگ درخواست کردند اسناد مهم خود را به سازمان منتقل کنند.
تمرکز اسناد در یک محل امن و استاندارد مانع از نابودی حافظه تاریخی ملت در حوادث و بحرانها میشود.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به جایگاه اسناد در هویت ملی کشور گفت: اسناد ملی بخشی از هویت ملی هر کشور هستند و این موضوع در کشوری با قدمت تاریخی ایران اهمیت دوچندان دارد.
وی با اشاره به آرشیو دوره هخامنشی افزود: در تخت جمشید آرشیوی منظم وجود داشته و حدود ۳۰ هزار لوح گلی در آن نگهداری میشده است. بخشی از این الواح سالها پیش به دانشگاه شیکاگو منتقل شد و سالها بازگرداندن آنها با پیگیریهای حقوقی دنبال شد.
امیرخانی خاطرنشان کرد: بخش عمدهای از این آثار در سالهای اخیر به کشور بازگشته است، هرچند بسیاری از آثار تاریخی ایران در گذشته از کشور خارج شدهاند.
وی با اشاره به نقش اسناد و میراث مکتوب در حفظ هویت ملی گفت: جمهوری اسلامی مانع تاراج آثار و اسناد تاریخی کشور شده و این آثار، بخشی از هویت ملت ایران هستند.
امیرخانی افزود: چه الواح و اسنادی که در مکانهایی مانند تخت جمشید نگهداری میشود و چه نسخههای خطی که نشانه فرهنگ غنی کشور هستند، همگی مفهوم ایران و سرزمین ایران را بازتاب میدهند؛ مفهومی که در شاهنامه فردوسی، متون تاریخی و آثار مختلف فرهنگی و تمدنی دیده میشود.
ایران فرهنگی، گسترهای فراتر از مرزهای امروز ایران داشته و این تمدن، از معدود تمدنهایی است که همچنان با همان نام در جهان شناخته میشود؛ تمدنی کهن و تأثیرگذار که بخشی از هویتبخشی آن بر عهده سازمان اسناد و کتابخانه ملی است.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران درباره قدیمیترین اسناد موجود در این سازمان گفت: قدیمیترین سند موجود به اوایل قرن هشتم هجری و دوره ایلخانان بازمیگردد که در منطقهای از استان فارس امروزی نگاشته شده است.
این سند دارای مُهر ویژهای موسوم به تَمقا است که با اصطلاح ترکی یا مغولی شناخته میشود و پژوهشگران بسیاری روی آن کار کردهاند.
امیرخانی ادامه داد: از قرن هشتم و نهم هجری به بعد، هرچه به دورههای متأخر نزدیک میشویم، تعداد اسناد بیشتر میشود و در میان آنها انواع اسناد تاریخی، دیوانی، شخصی و وقفنامهها دیده میشود.
در بسیاری از وقفنامهها، نیتهای خیرخواهانه واقفان ثبت شده است؛ از اختصاص هزینه برای خرید شمع جهت مطالعه طلاب و پژوهشگران گرفته تا تأسیس مریضخانهها و شفاخانهها.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران همچنین به نامههای تاریخی موجود در آرشیو ملی اشاره کرد و افزود: برخی از این نامهها شخصی و برخی دیگر دیوانی و حکومتی هستند که حاوی نکات مهم اداری و حکومتیاند.
وی نقشههای تاریخی را از دیگر اسناد مهم موجود در آرشیو ملی دانست و اظهار کرد: نقشههایی از حدود هزار سال پیش در دل نسخههای خطی وجود دارد و همچنین نقشههایی متعلق به جهانگردان و سیاحان اروپایی که عمدتاً از دوره صفویه به بعد ترسیم شدهاند.
امیرخانی خاطرنشان کرد: در این نقشهها، ایران با همان مشخصات جغرافیایی تاریخی ترسیم شده و نام خلیج فارس نیز در همه آنها دیده میشود؛ چه با عنوان انگلیسی پرشین گلف، چه با عنوان لاتینی سینوس پرسیکوس و چه در زبانهای دیگر مانند فرانسه و آلمانی که همگی بدون استثنا این آبراهه را خلیج فارس نامیدهاند.
