سقوط آزاد نفت در طوفان بحرانها
اکرم رضائی نژاد
سال ۲۰۲۵ برای بازار جهانی نفت بهعنوان یکی از سختترین و پرآشوبترین سالهای یک دهه اخیر ثبت شد، سالی که با انتظار برای ثبات آغاز شد، اما در پایان با افت نزدیک به یکپنجم قیمتها، جهشهای مقطعی و بازاری مملو از نااطمینانی بسته شد. نفت برنت که ابتدای سال حوالی ۷۴ دلار معامله میشد، در برخی روزها تا ۸۲ دلار بالا رفت، اما در نهایت زیر فشار سنگین مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی و ساختاری تا آستانه ۶۰ دلار سقوط کرد. نگاهی دقیق به تحولات این سال نشان میدهد که تضاد میان بحرانهای ژئوپلیتیک و واقعیت مازاد عرضه، تصویر اصلی بازار را شکل داد.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، یکی از مهمترین رویدادهایی که مسیر بازار را تغییر داد، تشدید تنشهای تجاری در سطح بینالملل بود. بازگشت سیاستهای تعرفهای آمریکا علیه شرکای تجاری اصلی این کشور، فضای اقتصاد جهانی را بهشدت تحت تأثیر قرار داد. از ابتدای سال و همزمان با آغاز دور جدید اختلافات اقتصادی واشینگتن و پکن، نگرانیها درباره چشمانداز تقاضای انرژی افزایش یافت. شروع موج تازه جنگ تجاری در اوایل فوریه، بازار را با سقوطی ناگهانی روبهرو کرد و نفت را از محدوده ۸۰ دلار به نزدیک ۶۲ دلار رساند؛ سطحی که سالها تجربه نشده بود. اگرچه گهگاه امید به احیای مذاکرات شکل گرفت، اما سایه بیاعتمادی و ریسکهای اقتصادی تا پایان سال پابرجا ماند.
در کنار فشارهای ناشی از جنگ تعرفهها، تحولات امنیتی در غرب آسیا بارها بازار را دستخوش نوسان کرد. نخستین اقدام نظامی آمریکا در یمن در ابتدای سال، موجی از نگرانیها درباره امنیت مسیرهای نفتی ایجاد کرد و برای چند روز به رشد قیمتها انجامید. اما با اعلام سریع آتشبس، ریسک اولیه فروکش کرد و بازار نشان داد که تنها درگیریهای طولانیمدت توان تأثیرگذاری ماندگار دارند.
از سوی دیگر، تصمیم مهم اوپکپلاس مبنی بر کاهش تدریجی محدودیتهای تولید نیز به فشار نزولی بر قیمت نفت دامن زد. اجرای این تصمیم از اسفندماه ۱۴۰۳ باعث شد طی چند ماه بیش از ۲.۵ میلیون بشکه در روز به عرضه جهانی افزوده شود. این افزایش در شرایطی رخ داد که اقتصاد جهانی تحت فشار بود و روند تقاضا نشانی از رشد قابلتوجه نداشت. نتیجه این ناهمخوانی، تشدید مازاد عرضه و کاهش اعتماد معاملهگران به بازگشت قیمتها بود.
با وجود روند غالب نزولی، برخی رویدادهای ژئوپلیتیک همچنان توان ایجاد شوکهای مقطعی را داشتند. یکی از مهمترین آنها، حمله رژیم صهیونیستی به خاک ایران در خردادماه ۱۴۰۴ و آغاز یک درگیری ۱۲ روزه بود. این اتفاق قیمت نفت را در مدت کوتاهی حدود ۱۲ درصد بالا برد و سناریوهای بدبینانهای درباره احتمال اختلال در صادرات منطقه مطرح شد. اما پایان سریع درگیری مانع از تثبیت قیمتهای بالا شد و بازار دوباره به روند قبلی بازگشت.
جنگ روسیه و اوکراین نیز در تمام طول سال بهعنوان یک منبع پایدار نااطمینانی حضور داشت. حمله به زیرساختهای انرژی و تأسیسات نفتی هر چند به کاهش چشمگیر عرضه منجر نشد، اما هزینه بیمه حملونقل و ریسک ژئوپلیتیک را بالا نگه داشت. در کنار آن، حمله انصارالله یمن به یک نفتکش مرتبط با رژیم صهیونیستی و نیز خبر حمله ناکام به دوحه در شهریورماه، هر دو نمونههایی بودند که نشان دادند بازار تا چه اندازه نسبت به هر رخداد امنیتی در منطقه حساس است؛ حساسیتی که معمولاً واکنشهای آن پرسرعت اما کوتاهمدت بود.
آغاز آتشبس در غزه در اوایل اکتبر یکی از معدود عوامل کاهنده ریسک ژئوپلیتیک بود که به افت بیشتر قیمتها کمک کرد و نفت را به محدوده ۶۰ دلار نزدیکتر کرد. در همین دوره، تحریمهای تازه آمریکا علیه شرکتهای انرژی روسیه نیز بر دامنه نوسانات افزود و بازار را میان فشارهای سیاسی و امید به کاهش درگیریها معلق نگه داشت.
در نهایت، سال ۲۰۲۵ برای بازار نفت سال دوگانهای بود؛ از یک سو تنشهای امنیتی بارها قیمتها را بالا بردند، اما از سوی دیگر ضعف تقاضا و افزایش عرضه نیروی غالب بازار باقی ماند. نتیجه این کشمکش، یکی از پرتلاطمترین سالهای اخیر و سقوط محسوس قیمتها بود؛ تجربهای که بار دیگر نشان داد تعادل عرضه و تقاضا مهمترین عامل تعیینکننده در مسیر نفت است، حتی زمانی که جهان با شدیدترین بحرانهای ژئوپلیتیک دستوپنجه نرم میکند.
