هجوم عرضه بازار پتروشیمی را زمینگیر کرد
اکرم رضائی نژاد
اقتصاد جهانی در آستانه سال ۲۰۲۶ با وجود حفظ ریتم رشد ملایم، نتوانسته نشانهای از بهبود پایدار برای صنعت پتروشیمی ارائه دهد. تازهترین ارزیابیها حکایت از آن دارد که پتروشیمی جهان درگیر وضعیتی فراتر از نوسانهای معمول چرخهای شده و با مازاد ظرفیت گسترده، ضعف تقاضای واقعی، جابهجایی مسیرهای تجارت و افزایش دخالت دولتها مواجه است، مجموعه عواملی که آینده این صنعت را با ابهامهای ساختاری همراه کرده است.
به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، اگرچه پیشبینیها نرخ رشد اقتصاد جهانی را برای سال ۲۰۲۶ در محدوده ۲.۷ تا ۲.۸ درصد تخمین میزنند و این اعداد نشانهای از ثبات نسبی در فضای کلان اقتصادی است، اما بررسی بازارهای شیمیایی و پلیمری نشان میدهد این رشد با نیاز و مصرف واقعی صنایع پاییندستی همخوانی ندارد. فاصله میان روند اقتصاد کلان و عملکرد بازار محصولات پتروشیمی اکنون یکی از شاخصهای اصلی توصیف وضعیت این صنعت به شمار میرود.
در صنایع کلیدی مانند ساختوساز، خودروسازی و تولید کالاهای مصرفی که موتور اصلی تقاضای مواد شیمیایی و پلیمری هستند، همچنان ضعف مشهود است. رکود بازار مسکن چین و اروپا، کاهش سرعت ساختوساز در آمریکا و فشارهای هزینهای بر صنعت خودرو باعث شده مصرف پلیمرها از روند معمول عقب بماند. نتیجه این وضعیت، تداوم مازاد عرضهای است که طی سالهای اخیر انباشته شده و اکنون با وجود ثبات نسبی اقتصاد جهانی نیز جذب نمیشود.
قواعد جدید بازار و پیامدهای مازاد عرضه
این مازاد ظرفیت، اثر مستقیم خود را بر قیمتها و حاشیه سود تولیدکنندگان گذاشته است. از همین رو انتظار بازگشت سریع بازار در سال ۲۰۲۶ چندان واقعبینانه نیست. صنعت پتروشیمی در حال ورود به مرحلهای است که قواعد سنتی رونق و رکود دیگر کارایی گذشته را ندارند. شکلگیری بلوکهای منطقهای، بازتعریف مسیرهای تجارت بهویژه در آسیا و حضور پررنگ دولتها در تنظیم بازار از ویژگیهای دوران جدید این صنعت است.
در این میان، تشدید تنشهای تجاری میان قدرتهای اقتصادی، بهخصوص چین و آمریکا، مسیر جریان تجارت محصولات پایه را مبهمتر ساخته و تصمیمگیری را برای فعالان این حوزه دشوارتر کرده است. چین، بهعنوان بازیگر تعیینکننده بازار، نقشی محوری در شکلگیری مازاد عرضه جهانی دارد. توسعه مجتمعهای پالایش-پتروشیمی یکپارچه و حرکت این کشور به سمت خودکفایی در محصولات پایه باعث شده فاصله واردات و صادرات چین در برخی پلیمرهای مهم به حداقل برسد. حتی برخی برآوردها از تبدیل احتمالی چین به یک صادرکننده خالص در میانمدت خبر میدهند؛ روندی که فشار رقابتی سنگینی بر تولیدکنندگان دیگر مناطق وارد خواهد کرد.
با وجود این شرایط دشوار، تقاضای بلندمدت برای پلیمرها همچنان مثبت ارزیابی میشود و جریان سرمایهگذاری بهطور کامل متوقف نشده است. اما الگوی سرمایهگذاری تغییر کرده و رویکردها گزینشیتر و منطقهایتر شدهاند. خاورمیانه و آمریکای شمالی بهواسطه مزیت خوراک ارزان، همچنان پروژههای صادراتمحور را دنبال میکنند، در حالیکه اروپا بیشتر به سمت کاهش ظرفیتهای قدیمی و ادغام واحدها حرکت میکند.
در میان زنجیرههای مختلف، متانول تصویری متفاوت ارائه میدهد. گازپایه بودن این محصول، تنوع بالای کاربردها از صنایع شیمیایی تا حوزه انرژی و محدودیت عرضه در برخی کشورها باعث شده بازار متانول مقاومت بیشتری نسبت به افت بازارهای دیگر نشان دهد. اگرچه قیمتهای پایین نفت و وضعیت نامطلوب بازار الفینها بر تقاضا اثر گذاشته، اما افق بلندمدت مصرف و شرایط عرضه موجب شده این بازار ثبات نسبی خود را حفظ کند.
در بخش پلیاولفینها، شرایط سختتر است. مازاد شدید عرضه، نرخ بهرهبرداری واحدها را به کمتر از ۷۷ درصد رسانده و افت قیمت نفت به کاهش بیشتر قیمت پلیمرها منجر شده است. این وضعیت فشار مضاعفی بر سودآوری واحدها وارد میکند. از سوی دیگر، پروژههای بازیافت و اقتصاد چرخشی نیز بهدلیل ارزان بودن پلیمر بکر با افت شتاب روبهرو شدهاند؛ هرچند تعهد برندهای جهانی برای کاهش مصرف پلاستیک ویرجین همچنان یک تهدید بلندمدت برای تولیدکنندگان محسوب میشود.
مجموع این تحولات نشان میدهد صنعت پتروشیمی در آستانه ۲۰۲۶ نه با یک رکود موقت، بلکه با چالشی عمیق و ساختاری روبهروست. عبور از این مرحله نیازمند بازنگری در داراییها، افزایش انعطاف عملیاتی و بازتعریف استراتژیهای سرمایهگذاری است، مسیری که تنها بخشی از بازیگران توان همراهشدن با آن را خواهند داشت.
