انرژی ارزان به مانعی برای بهره‌وری تبدیل شده است

پایگاه خبری افق و اقتصاد – زارع کارشناس حوزه انرژی با انتقاد از نگاه سنتی به منابع فسیلی در سیاست گذاری های صنعتی کشور گفت که سال هاست دسترسی به انرژی ارزان به عنوان یک مزیت رقابتی معرفی می شود، در حالی که آنچه می تواند به رشد پایدار صنعت کمک کند، تضمین دسترسی مستمر و بدون وقفه به انرژی است، نه صرفاً پایین نگه داشتن قیمت آن.

به گزارش پایگاه خبری افق و اقتصاد، در شرایطی که صنعت و اقتصاد کشور با چالش های مختلفی در حوزه انرژی مواجه هستند، بازنگری در برخی رویکردهای گذشته بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. موضوعی که در یک نشست تخصصی مورد توجه قرار گرفت و یکی از کارشناسان حاضر در این نشست تلاش کرد تصویری متفاوت از وضعیت فعلی صنعت برق و انرژی کشور ارائه دهد.

وحید زارع فکری در ابتدای سخنان خود به یکی از پایه های سیاست صنعتی ایران اشاره کرد، سیاستی که طی سال های گذشته همواره بر وجود منابع فسیلی ارزان به عنوان یک مزیت اقتصادی تأکید داشته است. به گفته او، این نگاه اگرچه در مقاطعی توانسته برخی صنایع را توسعه دهد، اما در بلندمدت پیامدهایی به همراه داشته که امروز آثار آن در بخش های مختلف اقتصاد قابل مشاهده است.

این کارشناس توضیح داد که زمانی که انرژی با قیمت پایین در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد، انگیزه برای افزایش بهره وری کاهش پیدا می کند. در چنین فضایی، بسیاری از صنایع به جای سرمایه گذاری روی فناوری های جدید و کاهش مصرف، ترجیح می دهند از انرژی ارزان استفاده کنند و همین مسئله موجب می شود شاخص های کارایی در سطح مطلوب قرار نگیرد.

او معتقد است که مفهوم مزیت رقابتی باید از نو تعریف شود. از نگاه این کارشناس، آنچه یک سرمایه گذار را برای فعالیت اقتصادی تشویق می کند، تنها قیمت پایین انرژی نیست، بلکه اطمینان از تأمین پایدار آن است. به بیان دیگر، صنعت بیش از آنکه به انرژی ارزان نیاز داشته باشد، به انرژی قابل اتکا نیاز دارد.

وی در ادامه اظهار کرد: اگر یک واحد تولیدی بداند که در طول سال با محدودیت گاز یا برق روبه رو نخواهد شد، می تواند برنامه ریزی بلندمدت انجام دهد و برای توسعه ظرفیت خود تصمیم بگیرد. اما زمانی که نگرانی از قطعی یا کمبود انرژی وجود داشته باشد، حتی ارزان ترین منابع نیز نمی توانند امنیت لازم را برای تولید ایجاد کنند.

این کارشناس در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت صنعت برق کشور پرداخت و گفت بخش عمده برق ایران همچنان از طریق نیروگاه های حرارتی تولید می شود. به گفته وی، سهم این نیروگاه ها از تولید برق کشور بیش از ۸۰ درصد است و همین موضوع نشان می دهد که ساختار تأمین برق ایران وابستگی قابل توجهی به سوخت های فسیلی دارد.

او تأکید کرد که ادامه این روند در شرایطی دنبال می شود که کشور با محدودیت منابع سوختی روبه رو است. برخلاف برخی تصورها، تمامی گاز تولیدی کشور قابلیت اختصاص به نیروگاه ها را ندارد و بخشی از این منبع ارزشمند باید در بخش نفت مورد استفاده قرار گیرد.

وی توضیح داد که تزریق گاز به میادین نفتی یکی از الزامات حفظ تولید نفت در کشور محسوب می شود. از این رو نمی توان همه ظرفیت گازی موجود را صرف توسعه نیروگاه های جدید کرد. به اعتقاد او، برنامه ریزی برای آینده صنعت برق باید با در نظر گرفتن این واقعیت انجام شود که منابع گاز کشور دارای مصارف متنوع و راهبردی هستند.

این کارشناس افزود: گاهی تصور می شود که راه حل کمبود برق صرفاً ساخت نیروگاه های گازی بیشتر است، اما چنین رویکردی بدون توجه به محدودیت های بخش بالادستی انرژی نمی تواند پاسخگوی نیازهای آینده باشد. هرگونه توسعه در بخش نیروگاهی باید متناسب با ظرفیت واقعی تأمین سوخت صورت گیرد.

وی همچنین به ساختار شبکه برق کشور اشاره کرد و گفت پراکندگی نیروگاه ها در نقاط مختلف کشور از جمله ویژگی های صنعت برق ایران است. اگرچه این پراکندگی در برخی موارد می تواند مزایایی داشته باشد، اما از سوی دیگر مدیریت شبکه را پیچیده تر می کند.

او توضیح داد که انتقال برق از مراکز تولید به نقاط مصرف نیازمند زیرساخت های گسترده و سرمایه گذاری های قابل توجه است. هرچه فاصله میان تولیدکننده و مصرف کننده بیشتر باشد، اهمیت شبکه انتقال و توزیع نیز افزایش پیدا می کند.

به گفته این کارشناس، توسعه متوازن صنعت برق تنها به ساخت نیروگاه محدود نمی شود و شبکه انتقال نیز باید همگام با آن گسترش یابد. در غیر این صورت حتی افزایش ظرفیت تولید نیز لزوماً به بهبود وضعیت تأمین برق منجر نخواهد شد.

در ادامه این نشست، موضوع شدت انرژی نیز مورد توجه قرار گرفت. وی با اشاره به اهمیت این شاخص اظهار کرد که شدت انرژی یکی از مهم ترین معیارها برای سنجش کارایی اقتصادها به شمار می رود و نشان می دهد از هر واحد انرژی مصرف شده چه میزان محصول، خدمات یا ارزش اقتصادی تولید می شود.

او تصریح کرد که بررسی این شاخص می تواند نقاط ضعف و قوت ساختار اقتصادی کشور را آشکار کند. هرچه میزان تولید در برابر مصرف انرژی بیشتر باشد، اقتصاد از بهره وری بالاتری برخوردار خواهد بود و برعکس، مصرف بالای انرژی برای تولید محدود، نشانه ای از ناکارآمدی است.

این کارشناس تأکید کرد که یکی از اهداف اصلی سیاست گذاران باید حرکت به سمت کاهش شدت انرژی باشد. به گفته وی، آینده اقتصاد ایران بیش از هر چیز به توانایی آن در افزایش بهره وری وابسته است و این مسئله بدون اصلاح الگوی مصرف انرژی امکان پذیر نخواهد بود.

وی در پایان با اشاره به ضرورت اصلاح برخی نگاه های قدیمی در حوزه انرژی خاطرنشان کرد: کشور باید از تمرکز صرف بر انرژی ارزان فاصله بگیرد و به سمت ایجاد نظامی حرکت کند که در آن امنیت تأمین، پایداری دسترسی و بهره وری در اولویت قرار داشته باشد؛ مسیری که می تواند هم به تقویت صنعت برق و هم به افزایش رقابت پذیری اقتصاد کشور منجر شود.